Замонавий стетоскоп

Стетоскоп – инсон ва ҳайвонлар ички аъзоларининг товушларини эшитиб ташхис қўйиш учун мўлжалланган тиббий аускултацион асбоб. Стетоскоп ёрдамида юрак, ўпка, ичакларнинг биологик товушлари, артерия ва йирик қон томирларнинг қон оқими қаршиликларини эшитиш учун ишлатилади. Сфигмоманометр билан бирга қон босимини ўлчашда қўлланади. Аускултатив товушларни кучайтирувчи стетоскоп фонендоскоп деб аталади.

Тарихи

Лаэннеcга тегишли дастлабки стетоскоп. Лондон, илм-фан музейи.
Траубе типидаги фил суягидан ясалган стетоскоп.

Стетоскоп 1816-йилда Франсия, Париждаги Неcкер-Энфанц Маладес касалхонасида Рене Лаэннеc томонидан яратилган[1][2][3]. Дастлаб у ёғоч трубкадан иборат бўлиб, битта эшитиш қисмига эга бўлган. Шакли қулоқ билан эшитишга мослашган карнай кўринишида бўлган. Лаэннеc стетоскопни ихтиро қилишидан мақсад аёллар кўкрак қафасини эшитиш учун ноқулайликларни бартараф этиш бўлган[4][5]. Лаэннеc яратган қурилмасини номлашда стетҳо- + -скоп, „кўкрак қафаси“ атамаларидан фойдаланган, яъни бу кўкрак қафасини эшитиш маъносини билдирган. Ҳозирги кунда барча ички органларни эшитишда стетоскопдан аускултация мақсадида фойдаланилади[6]. 1840-йилда Голдинг Бирд эгилувчан найчали стетоскопни тақдим этди. Унинг стетоскоп тузилиши ҳам битта эшитиш қисмидан иборат эди[7]. 1851-йилга келиб, ирландиялик шифокор Артҳур Леаред икки томонлама эшитиш қисмига эга бўлган стетоскопни кашф қилди. 1852-йилда Георге Пҳилип уни ҳозирги кўринишда такомиллаштирди.

Ишлатилиши

Шифокор стетоскоп ёрдамида бемор ошқозон-ичак товушларини эшитмоқда.

Стетоскоп тиббий ходимларнинг рамзи ҳисобланади. Чунки кўплаб ташхис қўйиш амалиётлари стетоскоп билан амалга оширилади. Шунинг учун ҳар бир шифокор беморни кўздан кечиришда албатта стетоскоп ёрдамида ички органлар фаолиятини ҳам эшитиб кўради. 2012-йилги тадқиқотларга кўра стетоскоп билан олиб борилган текширувлар натижаси бошқа асбобларникига қараганда ишончли чиққан[8][9]. Клиник амалиётда стетоскоп ўрнини босадиган қурилмалар бир қанча бўлсада, ходимлар томонидан энг қулай қурилма сифатида стетоскоп ишлатилиб келинади. Аммо вақт ўтиши билан, қон босимини ўлчашда ишлатиладиган стетоскоп ва тонометр ўрнига аускултатисон қобилиятга эга бўлган механик сфигмоманометрлар каби замонавий технологиялар аста секин ўрин эгалламоқда[10].

Турлари

Акустик стетоскоп

Акустик стетоскоп

Акустик стетоскоп – кўкрак қафасидаги биологик товушларни ичи бўш найчалар орқали қулоққа етказиб берадиган аускулцион стетоскоп тури. У асосий икки қисм: танага тегиб турадиган диафрагма ва қулоқчинлардан иборат. Диафрагма қисми бемор танасига қўйилади ва товушлар диафрагмани тебратганда трубкалар орқали товуш қулоқчинларга бориб, қулоққа узатилади. Ушбу стетоскоп ХХ аср бошларида Раппапорт ҳамда Спрагуэ томонидан кашф қилинган.

Электрон стетоскоп

Электрон стетоскоп

Электрон стетоскоп ёки стетоп товушларни кучайтириш орқали чуқур жойлашган органлар товушини ҳам эшитиш имконини беради. Оддий стетоскоплардан фарқли равишда электрон стетоскопларда трансдусер қурилмалари хилма-хил вазифаларни бажаради. Улар ёрдамида товуш сигналларини кучайтириш, пасайтириш ва оптималлаштириш мумкин. Унинг бошқа бир турларида Эко Cоре юрак товушларини смартфон ёки планшетга ёзиб олиши, Эко Дуо электрокардиограмма билан бир вақтда экокардиограмма ҳам ёзиб олиши мумкин. Бу орқали стетоскоп ёрдамида эшитиб бўлмайдиган кичик юрак тўлқинларини аниқлаш, касалликларга эрта ташхис қўйиш мумкин[11].

Фетал стетоскоп

Угандадаги АҚШ армиясининг заҳирада ҳамшира томонидан ишлатиладиган фетал стетоскоп

Фетал яъни ҳомиладорлар учун мўлжалланган стетоскоп карнайсимон, бир томонлама эшитиш нуқтаси борлиги билан ажралиб туради. У ҳомиладор аёлнинг қорин қисмига ҳомиланинг юрак товушини тинглаш учун қўйилади. Бошқа бир томонидан тиббий ходим товушни эшитади[12]. Фетал стетоскоп франсуз акушери Адолпҳе Пинард (1844-1934) шарафига номланган.

Допплер

Допплер стетоскопи танадаги органлардан ҳосил бўладиган биологик ултратовуш тўлқинларини ёзиб оладиган электрон қурилма. У асосан ҳаракатланиб турадиган аъзолар ҳаракат потенсиалларини яхши аниқлайди. Шунинг учун юрак уруши, томирларда қон ҳаракати кабиларга ташхис қўйиш учун кенг қўлланади[13]. Катталардаги юрак клапанлари ҳаракатлари, қон оқими товушларини оддий стетоскоп ёрдамида эшитиб бўлмайди. Бунинг учун допплерография ўтказилади. Оддий стетоскоп билан аорта етишмовчилигига 58% ва допплер ёрдамида эса 84% гача тўгри ташхис қўйилган[14][15].

3Д-босма стетоскоп

3Д-босма стетоскоп

3Д-босма стетоскоп – аускултация учун мўлжалланган, 3Д-босиб чиқаришга асосланган электрон қурилма[16]. Бу асбоб Доктор Тарек Лоубани ва унинг жамоаси томонидан ишлаб чиқилган. 2015-йилда стетоскоп лойиҳаси оммавий ахборот воситалари орқали тақдим этилган.

Қизилўнгач стетоскопи

1960-йилгача қизилўнгач стетоскопидан интраоператив мониторинг сифатида фойдаланилган[17].

Манбалар

  1. ↑ Wаде, Ничолас Ж.; Деуцч, Диана (Жулй 2008). "Бинаурал Ҳеаринг – Бефоре анд Афтер тҳе Стетҳопҳоне". 
  2. ↑ Лаэннеc, Ренé (1819) „Де л'аусcултатион мéдиате оу траитé ду диагностиc дес маладиэс дес поумон эт ду cоэур.“.
  3. ↑ 'Лаэннеc, Р. Т. Ҳ.; Форбес, Жоҳн, Сир, „А Треатисе он тҳе Дисеасес оф тҳе Чест анд он Медиате Аусcултатион“.
  4. ↑ Рогуин А (Септембер 2006). „"Рене Тҳеопҳиле Ҳяcинтҳе Лаëннеc (1781–1826): Тҳе Ман Беҳинд тҳе Стетҳосcопе".“.
  5. ↑ Виcториан Лондон: тҳе лифе оф а cитй, 1840–1870. Лондон: Wеиденфелд & Ниcолсон „Пиcард, Лиза“.
  6. ↑ Тҳе Қуартерлй Жоурнал оф Фореигн Медиcине анд Сургерй анд оф тҳе Сcиэнcес Cоннеcтед wитҳ Тҳем, 2: 51–68, 1820. „"Лаэннеc'с неw сйстем оф диагносис"“.
  7. ↑ Самуэл Wилкс, "Эволутион оф тҳе стетҳосcопе", Популар Сcиэнcе „"Адвантагес пресентед бй тҳе эмплоймент оф а стетҳосcопе wитҳ а флехибле тубе"“.
  8. ↑ Жиwа, Моез; Миллетт, Степҳан; Менг, Хингқионг; Ҳеwитт, Вивиэн М. (2012) „"Импаcт оф тҳе Пресенcе оф Медиcал Эқуипмент ин Имагес он Виэwерс' Перcептионс оф тҳе Трустwортҳинесс оф ан Индивидуал Он-Сcреэн"“.
  9. ↑ МcЛоугҳлин, Марио Ж (30 Оcтобер 2012). „"Cардиаc аусcултатион: прелиминарй финдингс оф а пилот студй усинг cонтинуоус Wаве Допплер анд cомпарисон wитҳ cлассиc аусcултатион"“.
  10. ↑ Роэреcке, М; Каcзороwски, Ж; Мерс, МГ (2019), "Cомпаринг аутоматед оффиcе блоод прессуре реадингс wитҳ отҳер метҳодс оф блоод прессуре меасуремент фор идентифйинг патиэнц wитҳ поссибле ҳйпертенсион: а сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис", ЖАМА Интерн Мед „дои:10.1001/жамаинтернмед.2018.6551,“.
  11. ↑ НИҲР Эвиденcе „"Смарт стетҳосcопе усес артифиcиал интеллигенcе то сcреэн фор ҳеарт фаилуре"“. Қаралди: 2023-йил 18-январ.
  12. ↑ Аруп Кумар Мажҳи (2016-08-16). Бедсиде Cлиниcс Ин Обстетриcс.. ИСБН 978-93-83420-87-2. 
  13. ↑ С. Анантҳи, А Техтбоок оф Медиcал Инструменц, пп. 290–96, Неw Аге Интернатионал, 2006 ИСБН 8122415725.
  14. ↑ Мc Лоугҳлин МЖ анд Мc Лоугҳлин С. Cардиаc аусcултатион: Прелиминарй финдингс оф а пилот студй усинг cонтинуоус Wаве Допплер анд cомпарисон wитҳ cлассиc аусcултатион Инт Ж Cардиол. 2013 Жул 31; 167(2):5 90–91
  15. ↑ Марио Ж Мc Лоугҳлин. „_Cардиаc Аусcултатион Wитҳ Cонтинуоус Wаве Допплер Стетҳосcопе_ А неw метҳод 200 еарс афтер Лаэннеc'с инвентион эБоок_ Марио Жорге Мc Лоугҳлин, Сантиаго Мc Лоугҳлин_ Киндле Сторе“. Қаралди: 2015-йил 24-сентябр.
  16. ↑ ГитҲуб „Оффиcиал прожеcт сите“.
  17. ↑ Бродскй, Ж; Лемменс, Ҳ (2007). "Тҳе ҳисторй оф анестҳесиа фор тҳораcиc сургерй". Минерва Анестесиологиcа. 73 (10): 513–24. „ПМИД 17380101“.