Talxon
Talxon – Afgʻon tojiklariga xos mahalliy shirinlik boʻlib, yongʻoq hamda qizil yoki oq tutdan tayyorlanadi. Talxon tashqi koʻrinishi jihatidan shokoladni eslatadi, biroq undan yengilroq va donadorroq tuzilishga ega[1]. Bu shirinlik asosan Hindukush togʻlari vodiylarida, ayniqsa Panjshir viloyatida koʻp tayyorlanadi.
| Asosiy komponentlari | Yongʻoq, qizil yoki oq tut |
|---|
XIX asrda Afgʻonistonda boʻlgan britaniyalik askarlar afgʻon jangchilari safar paytida oziqa sifatida koʻpincha talxonga tayanishini qayd etganlar[2]. Afgʻonistonga Sovet qoʻshinlari bostirib kirgan davrda ham Talxon rus qoʻshinlariga qarshi jang qilgan mujohidlar uchun muhim energiya manbai boʻlgan. Tayyorlash osonligi va uzoq vaqt saqlanishi mumkinligi sababli bu ibtidoiy „energiya batonchasi“ Panjshirning qattiq togʻ sharoitida yuzlab jangchilarning ochlikdan saqlanib qolishiga yordam bergan. Baʼzi maʼlumotlarda rus askarlari mujohidlar talxonning quruq va juda qattiq boʻlishi, shuningdek, unda oq va qizil tut hamda yongʻoq ishlatilgani tufayli hosil boʻladigan och jigarrangdan to toʻq jigarranggacha ranglari sababli uni „tosh yeyishayotgandek“ koʻrinadi, deb taʼriflaganlari ham qayd etiladi.
Tarixi
Bu taom juda qadimiy tarixga ega boʻlib, ushbu taomning ildizi 1842-yilda Afgʻoniston bilan Angliya oʻrtasida boʻlib oʻtgan birinchi urush davriga borib taqaladi. Oʻsha paytda mahalliy jangchilar deyarli ovqat yemayotgandek holda jang qilayotganini koʻrgan boshqa jangchilar hayratda qolib, nima sababdan Panjshir aholisi ovqat yemay turib ham tinimsiz jang qilayotganini tushunolmagan. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, ularning oʻziga xos maxsus oziq-ovqati bor ekan. Hatto hozirgacha talxondan bir parcha Britaniya muzeyida saqlanadi.
Mahalliy aholining aksariyati talxonni yuqori oziqaviy qiymati va katta energiya berishi sababli qadrlaydi. Yana bir jihati shundaki, bu shirin taom isteʼmol qilingandan keyin chanqoqlik, oshqozonda ogʻirlik yoki charchoq hissi paydo qilmaydi. Talxon faqat mahalliy isteʼmol uchun tayyorlanmaydi – Afgʻonistonning shimoliy viloyatlaridagi mahalliy bozorlarda, shuningdek quruq mevalar savdosi bilan shugʻullanuvchi bozorlarda ham uchraydi.
Yosh avlodning aksariyati talkhon kabi anʼanaviy taomlarga uncha qiziqish bildirmaydi, biroq yoshi katta odamlar hamda ayrim mahalliy jamoalar uni hanuz isteʼmol qilib kelmoqda. Anʼanaviy mahsulotlarni saqlab qolish Afgʻonistonning oziq-ovqat va madaniy merosining muhim qismi hisoblanadi. Ayniqsa, gʻalaba ramziga aylangan taom sifatida talxonni asrab-avaylash alohida ahamiyatga ega.
Manbalar
- ↑ Bell. American Engineer in Afghanistan. U of Minnesota Press, 1 January 1999 — 267-bet. ISBN 978-0-8166-0046-5. Qaraldi: 2011-yil 3-yanvar.
- ↑ Mubatkir, Nabi. Afghan True & Unique History: (the Meeting Place of the East and West Cultures) (en). University of Michigan, 2002 — 205-bet. „This army slept in fresh air or on snow and ate a handful of wheat and talkhan (ground mulberry)“.