Tanit
Танит (финик. 𐤕𐤍𐤉𐤕;Таннита) — бокира маъбуда, айниқса Карфагенда Баал-Хаммон билан бирга ҳурмат қилинади[1][2].
Танит, шунингдек, Тиннит ёки Танк деб ҳам аталган. Тиннит номи Карфагенда пайдо бўлган кўринади, гарчи у маҳаллий болалар учун ишлатилмаган бўлса ҳам[3]. У ой маъбудаси Астартанинг муқобили бўлган ва Рим Карфагенида унга Рим маъбудаси Юнонанинг маҳаллийлаштирилган шакли бўлган Юнона Келестис сифатида сиғинилган[4].
Карфагенларнинг сиғиниши
Танит Ғарбий Ўртаер денгизи бўйлаб (Эллинистик даврда Малта чегараларидан Гадесгача) Пуни колонияларида сажда қилиш об’экти эди. Милоддан аввалги В асрдан бошлаб маъбудага сиғиниш Баал-Хаммон билан боғлиқ бўлиб, унинг ўзига пене баал („Баалнинг юзи“) эпитети ва рабат унвони, раб (жаноб) сўзининг аёллик шакли берилган[5]. Шимолий Африкада ва Кипр оролида у Баал Хамоннинг хотини, урушнинг самовий ҳомийси, бокира она маъбудаси ва камроқ даражада унумдорлик рамзи бўлган.
Финикия худосининг эмблемаси трапеция бўлиб, тепада горизонтал чизиқ билан ёпилган ва ўртасида доира бўлган (горизонтал чизиқ кўпинча иккита текис вертикал чизиқ билан тугайди). Кейинчалик, трапеция ўрнига кўпинча тенг ёнли учбурчак пайдо бўлди. Танитнинг ўзи баъзан шернинг боши билан тасвирланган, бу унинг жангчи хусусиятларини кўрсатган[6]. Финикия жанубидаги Сарепта шаҳрида Танитга бағишланган ибодатхона топилган, ундаги ёзувлар уни ой маъбудаси Астарта (Иштар) билан чамбарчас боғлаган[7].
Бола қурбон қилиш
Танитнинг келиб чиқишини Угарит шаҳрининг пантеонида маҳаллий маъбуда Анат тимсолида топиш мумкин. Болалар Анат ва Баал-Хаммон учун қурбон қилингани ҳақида баъзи олимлар томонидан баҳсли далиллар мавжуд[8]. Рим насроний муаллифи Тертуллианнинг сўзларига кўра, улар император Тиберий ҳукмронлигигача очиқ ҳолда ўтказилмаган. Археологлар топилган Карфаген тофетини (кичик болаларни оммавий дафн этиш) Танит маъбудасига болалар қурбон қилинганини тасдиқлаш сифатида ҳисоблашди[9]. Бироқ, дафннинг кейинги тадқиқотлари бу хулосага шубҳа туғдирди, қолдиқларни таҳлил қилиш туғилишдан олдин вафот этган чақалоқларнинг сезиларли фоизини кўрсатди. Натижада, тофет ўлик туғилган ва 6 ойгача касалликлардан ўлган болалар учун махсус қабристон эканлиги ҳақидаги фараз илгари сурилди[10]. Аммо, бу гипотеза, бошқа олимлар томонидан рад қилинган[11].
Бошқа маданиятларда
Римликлар томонидан Карфаген вайрон қилинганидан кейин узоқ вақт давомида Шимолий Африка аҳолиси унга Рим маъбудаси Юнона билан боғлиқ бўлган Юнона Келестис (Калестис) номи билан сиғинишди[12]. Энеидадаги Вергилий Юнонани Карфагенияликларга ёқадиган маъбуда деб атаган, чунки у уни Танит билан тенглаштирган. Қадимги берберлар ҳам Танит култини мослаштирган[13]. Қадимги мисрликлар орасида унинг исми Ер Нейт деган маънони англатади, Нейтнинг ўзи уруш маъбудаси бўлган.
Манбалар
- ↑ Ричард Милес Cартҳаге Муст Бе Дестроед (Пенгуин, 2011), п. 68
- ↑ Ф. О. Ҳвидберг-Ҳансен, Ла дéэссе ТНТ: уне Этуде сур ла рéлигион cанаанéо-пуниқуэ (Cопенҳаген: Гад) 1982, ис тҳе стандард сурвей. Ан эхтенсиве cритиcал ревиэw бй Г. W. Аҳлстрöм аппеаред ин Жоурнал оф Неар Эастерн Студиэс 45.4 (Оcтобер 1986), пп. 311—314.
- ↑ Религионс оф тҳе паст п209
- ↑ Оттаво cонтрибуто алла сториа дегли студи cлассиcи э дел мондо антиcо Арналдо Момиглиано, 1987, п. 240.
- ↑ Маркоэ 2000:130.
- ↑ Тҳе Пҳоэниcиан солар тҳеологй бй Жосепҳ Азизе, паге 177.
- ↑ Жамес Б. Притчард, Реcоверинг Сарепта, а Пҳоэниcиан Cитй (Принcетон: Принcетон Университй Пресс) 1978. (Аҳлстрöм 1986 ревиэw, п 314).
- ↑ Маркоэ, п. 136
- ↑ Тҳе Cамбридге Анcиэнт Ҳисторй Алан К. Боwман, Эдwард Чамплин, Андреw Линтотт, 1996, вол. 10, п. 614.
- ↑ Жеффрей Ҳ. Счwартз эт ал. Скелетал Ремаинс фром Пуниc Cартҳаге До Нот Суппорт Сйстематиc Саcрифиcе оф Инфанц
- ↑ Патриcиа Смитҳ эт ал. Cеметерй ор саcрифиcе? Инфант буриалс ат тҳе Cартҳаге Топҳет: Аге эстиматионс аттест то инфант саcрифиcе ат тҳе Cартҳаге Топҳет
- ↑ Тате, Карен (2008). Саcред Плаcес оф Годдесс. CCC Публишинг, п. 137. ИСБН 1-888729-11-2
- ↑ Мичаэл Бретт анд Элизабетҳ Фентресс Тҳе Берберс (Блаcкwелл, 1997), п. 269
Адабиётлар
- Танит // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Маркоэ, Гленн Э.. Пҳоэниcианс, Пеоплес оф тҳе Паст. Беркелей, Cалиф.: Университй оф Cалифорниа Пресс, 2000. ИСБН 9780520226142.