Тҳе Клингон Ҳамлет
| Муаллиф(лар) | Wиллиам Шакеспеаре |
|---|---|
| Таржимон(лар) |
|
| Муқова артист(лар)и | Пҳил Фоглио |
| Мамлакат | Унитед Статес |
| Тил | Энглиш / Клингон |
| Жанр(лар)и | Сcиэнcе фиcтион |
| Нашр этилган санаси | Фебруарй 2000 |
| Нашриёт | Поcкет Боокс |
| Саҳифалар сони | 219 |
| ИСБН | 0-9644345-1-2 |
| ОCЛC | 43443445 |
Клингон Гамлети ёки ҚўноС Уилям Шекспирнинг Гамлет асарининг Клингон тилига таржимаси бўлиб, у биринчи марта Стар Трек илмий фантастика франшизасида пайдо бўлган.
Асар бир неча йил давомида Марк Шоулсон, д’Армонд Спеэрс ва Wилл Мартиннинг фикр-мулоҳазалари ва таҳририй ёрдами билан „Клингон Шекспирни қайта тиклаш лойиҳаси“ нингНиcк Ничолас ва Андреw Страдер томонидан таржима қилинган. Лойиҳага туртки бўлган "Юлдузли йўл ВИ: Очилмаган мамлакат" филмидаги канслер Горконнинг „Сиз Шекспирни асл Клингон тилида ўқимагунингизча уни тушуна олмайсиз“ деган сўзлари туртки бўлган, лойиҳа Горконнинг иқтибосига кўра сатирик услубда ёзилган – Шекспир аслида Клингонлик („Wил’ям Шеқ’спир“ деб номланган) ва у Клингон империясида давлат тўнтаришига уриниш ҳақида ёзган.
Ривожланишга туртки бўлган сабаблар.
Стар Трек ВИ филмидаги саҳнада Клингон канслери Горкон учун кечки овқатда У „кашф қилинмаган мамлакат, келажак“ учун дея қадаҳ кўтаради. Споcк иқтибосни англаган ҳолда, „ Гамлет, 3-акт 1-саҳнасига“, жавоб беради, қайсики Горкон Шекспирнинг „ҳақиқий Клингон“ матни ҳақидаги баёноти билан жавоб берган. Горкон „Ҳақиқий Клингтон“ матнидан иқтибос келтирмаса-да, бошқа бир қаҳрамон Чанг Клингонча „таҲ пагҳ таҲбеъ“ (Яшамоқ ёки ўлмоқ) сўзларини келтиради. Филм бошқа Шекспирга тегишли сўзлар билан тўлдирилган [1]. „Очилмаган мамлакат“ ибораси Гамлет асаридан келтирилган.
Филм режиссёри Ничолас Меернинг айтишича, клингон Шекспирни ўзиники деб даъво қилиш ғояси фашистлар Германиясининг Иккинчи жаҳон уруши олдидан Уилям Шекспирни немис деб даъво қилишга уринишига асосланган [2] .Уруш пайтидаги Британиянинг "Пимпернел" Смитҳ(1941) филмида ҳам худди шундай саҳна кўринади, унда немис генерали Шекспирдан иқтибос келтиради [3].Буюк немис шоиримиз айтганидек, „яшамоқ ёки ўлмоқ“ дейилади унда. Владимир Набоков ўзининг Пнин романида ҳам худди шундай ҳолат кузатилади, у ўзи рус тилини ўқиганлиги сабабли рус тилидаги таржимани инглиз тилидаги нашрдан афзал кўради: Лекин "Қачонки сиз инглизча версиядаги бутун умр эсда қоладиган қолган гўзал, олижаноб, жарангдор сатрларнинг биронтасини Кронебергнинг Венгеровнинг рус тили таржимасидан қидирсангиз, сиз уни ҳеч қачон топа олмайсиз. Бу жуда қайғули.
Таржима ва унинг шакллари
Асарнинг инглизча талқини „ ҳақиқий клингтон“ матни билан бирга пайдо бўлади. „Ҳақиқий Клингон“ версияси инглиз тилидаги версиясидан ўйин тарихини Клингон маданиятидан келиб чиққан деб акс эттирувчи йўллар билан фарқ қилади. Китобдаги маълумот бўлимлари Клингон тилидаги асосий матннинг сўзма-сўз таржималари уни инсон ўқувчилари учун тушунарли қилиш учун қандай қилиб „мослаштирилган“ бўлиши кераклигини кўрсатади.
Муқаддима фаух-академик услубни қабул қилиб, спектаклнинг Клингон тилидан келиб чиқиши сюжетнинг инсоний мавзу ва мотивлардан фарқли равишда асосан Клингон мавзулари ва мотивларига асосланганлигидан далолат беради. Инсоният маданияти жуда ибтидоий бўлиб, у яратилган вақт давомида бундай асар ярата олинмаган. Клингон версиясининг „ўз-ўзидан, тўғридан-тўғри ва жонли шеърлари“ ни инглизча версиясининг „бўш, оғир кескин бурилишлари“ билан таққослаш, бундан ташқари ҳосила асари эканлигини аниқ кўрсатади [4]. Муқаддимада, шунингдек, Шекспирнинг 16-аср охирида яшаган инсон шоири эканлиги ҳақидаги тушунча мавжуд. Бирлашган сайёралар федерацияси инсониятни Клингонларга қарши бирлаштириш мақсадида катта ташвиқот кампаниясини бошлаганидан сўнг, „тарихнинг бу сохталаштиришидан умидвор бўлганидан кейин ўйлаб топилганлиги таъкидланади. Клингон маданиятининг ютуқларини обрўсизлантириш“ [4]. (Шекспир муаллифлик саволини солиштиринг.)
Нашрлар
Клингон тил институти (КЛИ) 1996 йилда Дания шаҳзодаси Ҳамлет: Қайта тикланган Клингон версияси (ИСБН 0-9644345-1-2)ни чекланган 1000та нусхада чоп этади. Матн қарама-қарши саҳифаларда инглиз ва клингон тилларида параллел матн форматида тақдим этилган. Таржималар таржиманинг тафсилотларини акс эттирувчи эслатмаларни ўз ичига олади.
2000 йилда Поcкет Боокс таржимани савдо қоғози сифатида қайта нашр этди (ИСБН 0-671-03578-9).
Қўшимча маълумот
Манбалар
- ↑ Смитҳ, Кай (2004). „Ҳамлет, Парт Эигҳт, Тҳе Ревенге ор Самплинг Шакеспеаре ин а Постмодерн Wорлд“. Cоллеге Литературе 31 (4): 137.
- ↑ Стар Трек ВИ: Тҳе Ундисcоверед Cоунтрй, Спеcиал Cоллеcторс Эдитион: Аудио Cомментарй. Парамоунт Пиcтурес.
- ↑ Барбара Ҳодгдон, W. Б. Wортҳен, А Cомпанион то Шакеспеаре анд Перформанcе, Жоҳн Wилей & Сонс, 2008, п.443.
- ↑ 4,0 4,1 Интродуcтион, Тҳе Клингон Ҳамлет: Стар Трек Алл Сериэс, Симон анд Счустер, 2012.
Ҳаволалар
- Клингон тил институти
- Шекспирни „Стар Трек“ ва „Стар Трек“ учун Шекспирга мослаштириш: „Клингон Ҳамлети“ ва Каролина Казимиэрчакнинг таржима бўшлиқлари, Оммавий маданият тадқиқотлари, 2010 йил