Totem va tabu

Психоаналист Зигмунд Фрейднинг 1913-йилда нашр этилган “Тотем Унд Табу” асари “ Тотем ва Табу” номи билан немис классиклари номи билан турк тилига таржима қилинган. Австралиянинг аборигенлари ҳақидаги ушбу китобда ибтидоий халқлар диний , ижтимоий ва ахлоқий фактлар о'рнига қандай қилиб тотемизм тизимини о'рнатганлиги ва табулар ишлаб чиқарганлиги ко'рсатилган. Фрейд тотемизмни Эдип комплекси билан тушунтиришга ҳаракат қилади. Бу китоб билан у тотем ва қариндош-уруг'ларни тақиқлашнинг илдизига киришни мақсад қилган. Унинг фикрича, тотемик тизимлар Эдип шароитида ривожланган. У болада ҳам, биринчи тотемик ривожланишларда ҳам руҳий томон бир хил бўлишини кузатади ва ибтидоийларнинг фикрлари ва айрим неврозли беморлар ҳақидаги кузатишларида ҳам шундай хулосага келганини да’во қилади. Фрейднинг та'кидлашича, онгсиз г'оялар бизнинг давримизга қадар ибтидоий одамлардан келган. Тотемизм тизими қисқача қуйидагича: австралиялик қабилалар бир қанча кичикроқ гуруҳларга, уруғларга бўлинади ва бу уруғларнинг ҳар бири ўз тотемининг номини олади. Одатда, бу хавфли ва қо'рқинчли ҳайвон, камроқ тарқалган о'симлик ёки табиат кучи ва бутун гуруҳ билан алоҳида муносабатда бо'лади. Тотем биринчи навбатда гуруҳнинг аждоди, со'нгра унинг қо'риқчи руҳи, хайрихоҳ бо'либ, унга башоратларидан хабар беради. Шу сабабли, бир хил тотемга эга бо'лган шахслар о'з тотемини о'лдирмаслик, унинг го'штини исте'мол қилмаслик ёки ундан бирон бир тарзда фойдаланмаслик учун муқаддас мажбурият остидадир ва бу мажбуриятнинг ҳар қандай бузилиши автоматик жазога олиб келади. Китоб 4 қисмдан иборат:

• Табу ва иккиланиш

• Анимизм, сеҳр ва интеллектуал қудрат

• Болалик тотемизмининг қайтиши

ХУЛОСА

1 Яқин қариндошлар о'ртасидаги никоҳдан қо'рқиш.: Китобда тилга олинган биринчи мавзу қариндошлар о'ртасидаги никоҳни тақиқлашдир. Ибтидоий қабилаларда бир уруғ а’золари турмуш қуришлари ва бир-бири билан жинсий алоқада бўлишлари мумкин эмас эди. Кланлараро экзогамия мақсадга мувофиқ деб топилди. Кланларда қон қариндошлиги о'рнини тотем қариндошлиги эгаллайди. Ушбу бобда Фрейд ота-оналар ва опа-сингиллар, шунингдек, куёвларнинг қайноналари билан жинсий алоқада бо'лишга то'сқинлик қиладиган бир қанча қочишни эслатиб о'тади. Ҳатто о'ткинчи муносабатларда ҳам бу тақиқ катта оқибатларга олиб келади. Бу тақиқни бузган киши омадсиз ҳисобланади.

1. Табу ва иккиланиш : Табу ва амбиваленс бо`лими табу ҳодисасини тушунтириш билан бошланади.Ибтидоий қабилаларда учрайдиган табу турлари мисол қилиб келтирилади. 1) О'лдирилган душман билан ярашиш, 2) Ҳаётни чеклаш, 3) Покланиш ва покланиш ҳаракатлари, 4) Ба'зи маросим тадбирлари. Табу чекловлари диний ахлоқий тақиқлардан фарқ қилади. Улар худонинг амридан келиб чиқмаган, балки о'з-о'зидан пайдо бо'лган. Ҳеч қандай сабабга эга бо'лмаган табу тақиқларининг келиб чиқиши аниқ эмас. Биринчи жазо табу тушунчасидан чиқди. Ушбу бобда Фрейд ибтидоийларнинг табу тақиқлари ва ҳозирги невроз беморлар о'ртасида о'хшашлик яратишга ҳаракат қилади. У невроз билан ог'риган беморлар ва ибтидоийлар бир хил хатти-ҳаракатларни табудан ко'ра намоён қилади, деб тахмин қилади. Уларнинг ҳар иккиси учун ҳам тақиқларнинг манбаи ноаниқ бўлиб, улар қўрқув сабаб бу тақиқларга амал қиладилар. Табуга асосланиб, Фрейд "виждон" тушунчасини шубҳа остига қо'яди. Унинг учун виждоннинг та'рифи қуйидагича: "бизда яшовчи ба'зи истакларнинг номақбуллигини ички идрок этиш"

2. Анимизм, сеҳр ва интеллектуал қудрат: Ушбу бобда Фрейд анимизм, сеҳр ва интеллектуал қудрат тушунчаларини тушунтиради. Сеҳр - бу обектнинг о'згариши. Шундай қилиб, тақиқланган обектнинг ма'лум хусусиятлари бошқа обектга о'тказилади. Ҳақиқий обект айлантирилган обектда о'тказиладиган маросимларни идрок этади деб о'йлашади. Бу фикр ҳам ақлий қудратдир.

3. Тотемизмнинг болалик даврида қайтиши: Охирги бобда Фрейд мутафаккирларнинг тотемизмнинг туғилиши ҳақидаги назарияларини 3 та: номиналистик, социологик ва психологик назарияларга ажратади. Кейинчалик Фрейд, қариндош-уруг'ларни тақиқлаш каби ба'зи табулар тотем тизимидан олдин яратилганлигини, Дарвиннинг фикрига ко'ра, "одамлар, маймунлар каби, дастлаб нисбатан кичик подаларда яшаган, улар орасида энг кекса ва энг кучли эркак бу ерда яшаган. рашк, бошқаларга о'злари танлаган аёл билан жинсий алоқада бо'лишларига то'сқинлик қилди" .

Дарвиннинг биринчи инсон подалари ҳақидаги назариясига асосланиб, Фрейд ; У тотемизм тизимининг туг'илишини назарий жиҳатдан о'г'илларнинг биринчи отани о'лдириши ва ейиши деб билади, лекин бундан афсусланади ва ота о'рнига тотем ҳайвонини муқаддас деб ҳисоблай бошлайди. Биродарлик кланини ҳимоя қилиш учун эҳтиёт чораларини ко'радиган ибтидоийлар ба'зи тақиқларни (табу) олиб келади. Инсест, тотем ҳайвонини о'лдиришни тақиқлаш ...