Тротил эквиваленти — портлаш пайтида тенг миқдорда энергия чиқарадиган тротил (тринитротолуол, ТНТ) миқдорида ифодаланган юқори энергияли ҳодисаларнинг энергия чиқиши о'лчов бирлиги.

Тротил эквиваленти
т ёки тротил тонна
1951-yilda Nevada poligonida 14 kilotonna yadroviy sinov natijasidagi portlash.
1951-йилда Невада полигонида 14 килотонна ядровий синов натижасидаги портлаш.
Умумий маълумот
Катталик Энергия
Белгиси т ёки тротил тонна
Тротил эквиваленти Викиомборда
Ядро қо'зиқоринининг баландлиги энергияга бог'лиқ (ТНТ эквивалентида)

Тринитротолуолнинг портловчи парчаланишининг солиштирма энергияси, портлаш шароитига қараб, 980-1100 кал/г оралиг'ида о'згариб туради. Ҳар хил турдаги портловчи моддаларни солиштириш учун 1000 кал/г ва 4184 Ж/г қийматлари қабул қилинган.

Миқдорлар

Миқдорларнинг номланиши
Бирлик номи Жоулда Катта бирлик
1 грамм тринитротолуэн (ТНТ) 1000 термокимёвий калория 4184 жоул
1 килограмм ТНТ 4,184 ×106 Ж 4,184 МЖ (МегаЖоул)
1 тонна ТНТ 4,184 ×109 Ж 4,184 ГЖ (ГигаЖоул)
1 килотон (кт) ТНТ 4,184 ×1012 Ж 4,184 ТЖ (ТераЖоул)
1 мегатон (Мт) ТНТ 4,184 ×1015 Ж 4,184 ПЖ (ПетаЖоул)
1 гигатон (Гт) ТНТ 4,184 ×1018 Ж 4,184 ЭЖ (ЭксаЖоул)
1 тератон (Тт) ТНТ 4,184 ×1021 Ж 4,184 ЗЖ (ЗеттаЖоул)
1 петатон (Пт) ТНТ 4,184 ×1024 Ж 4,184 ИЖ (ИоттаЖоул)

Фойдаланиш ва мисоллар

Портлаш қувватининг тротил эквиваленти ядровий портлашлар, кимёвий портловчи қурилмаларнинг портлашлари, астероид ва кометаларнинг қулаши, вулқон портлашлари ва бошқа ҳолларда чиқадиган энергияни баҳолашда фойдаланилади.

Хусусан, тротил эквиваленти ядровий портлашнинг кучини тавсифлашда фойдаланилади. ТНТ (тринитротолуол) зарядининг массаси портлаш энергияси маълум бир ядро қуролининг портлаш пайтидаги энергиясига тенг бўлади. Масалан, бир килограмм уран-235 ёки плутоний-239 [1] (~80 ТЖ) таркибидаги барча ядроларнинг бўлиниши пайтида ажралиб чиқадиган энергия тахминан 20 минг т ТНТга тенг.

Шундай қилиб, 1945-йил 6-августда Хиросима устида „Болакай“ номли ядро бомбаси портлашининг энергияси, турли ҳисоб-китобларга кўра, тротилнинг 13 дан 18 кт гача, бу тахминан 0,7 г модданинг энергияга тўлиқ айланишига тўғри келади:

Э = мc2 = 0,0007 кг · (3×108 м/с)2 = 63×1012 Ж ≈ 15 кт ТНТ.

Таққослаш учун, 2005-йил учун жами жаҳон электр энергияси истеъмоли (5 ×1020 Ж) 120 Гт ТНТ ёки секундига ўртача 3,8 кт ТНТ ни ташкил қилади.

Тунгус метеоритининг тушиши пайтида энергия чиқиши 10—30 Мт ТНТ деб баҳоланади. 1883-йилда Кракатоа вулқонининг портлаши ТНТ эквивалентида тахминан 200 Мт энергия чиқарган. 2004-йил 26-декабрда Ҳинд океанида ҳалокатли цунамига сабаб бўлган зилзила (магнитудаси 9,3) пайтида ажралиб чиққан жами энергия 9600 гигатонна (4·1022 Ж) [2] эквивалентини ташкил этган бўлса, океан тубининг сирт қисмига ажралиб чиққан энергия эса юз минглаб марта кичикроқ бўлиб, атиги 26 мегатонна эквивалентида эди [3] .

Портловчи моддаларнинг тротил эквиваленти

Портловчи моддаларнинг тротил эквиваленти маълум бир модданинг тротил билан солиштирганда неча марта кучли ёки кучсизлигини ко'рсатадиган омилдир[4] (баъзан шунга ўхшаш қиёсий омил бошқа кенг фойдаланиладиган моддаларга нисбатан киритилиши мумкин). Тротил эквиваленти тротил массаси бо'либ, унинг портлаши ма'лум миқдордаги портловчи модданинг портлаши билан бир хил миқдорда энергия чиқаради. МТ=(Р.Э.)⋅МББ{\дисплайстйле М_{Т} = (Р.Э.) \cдот М_{ББ}}

Модда ТНТ эквиваленти (РЕ ) Формула
Тротил (ТНТ) 1.0 Изображение химической структуры
аммоний нитрат 0,337 НҲ4НО3 _
ТНРС 0,39 Изображение химической структуры
Кукун 0,55—0,66 (КНО 3, С, C) ёки (нитроселюлоза + қо'шимчалар)
Аммонал 0,99 НҲ 4 НО 3 + ТНТ + Ал
Тетрил 1,15—1,25 Изображение химической структуры
РДХ 1,3-1,6 гача
иситиш элементи 1.39 Изображение химической структуры
Тритонал 1.53 ТНТ + Ал
Нитроглицерин 1.54 [5] Изображение химической структуры
ЭГДН 1.6 Изображение химической структуры
Октоген 1.7 Изображение химической структуры
Октанитрокубан 2.38 Octanitrocubane.svg

Манбалар

  1. ↑ При делении одного ядра 235У или 239Пу виделяэця в среднем около 200 МэВ (~3,2·10−11 Дж) энергии; количество ядер этих изотопов в одном килограмме составляэт около 2,5·1024 дона.
  2. ↑ „УСГС, Ҳарвард Момент Тенсор Солутион“. Натионал Эартҳқуаке Информатион Cентер, УС Геологиcал Сурвей (2004-йил 26-декабр). 2010-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-август.
  3. ↑ „УСГС Энергй анд Броадбанд Солутион“. Натионал Эартҳқуаке Информатион Cентер, УС Геологиcал Сурвей. 2010-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-август.
  4. ↑ „Курс «БЖД:Защита в ЧС и ГО»“. 2014-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-сентябр.
  5. ↑ „Инженерный cправочник ДПВА“. 2021-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-ноябр.

Ҳаволалар