Аналитик механикада (айниқса , Лагранж механикасида) умумлашган кучлар умумлаштирилган координаталар билан кўпайтирилади. Улар конфигурацияси умумлаштирилган координаталар бўйича аниқланган тизимга таъсир қилувчи Фи, и = 1, …, н қўлланиладиган кучлардан олинади. Виртуал ишни шакллантиришда ҳар бир умумлаштирилган куч умумлаштирилган координатанинг ўзгариш коэффициэнти ҳисобланади.

Виртуал иш

Умумлаштирилган кучларни қўлланиладиган кучларнинг виртуал ишини- δW ҳисоблашдан олиш мумкин[1].

Пи, и = 1, ..., н зарраларга таъсир этувчи Фи кучларнинг виртуал иши қуйидагича ифодаланади:

δW=∑и=1нФи⋅δри{\дисплайстйле \делта W = \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф_и \cдот \делта \матҳбф р_и}

Бу ерда δри — Пи заррачанинг виртуал силжиши .

Умумий координаталар

Ҳар бир заррачанинг жойлашув векторлари ри умумлаштирилган координаталарнинг функсияси бўлсин, қж, ж = 1, ..., м . Кейин виртуал силжишлар δри томонидан берилади:

δри=∑ж=1м∂ри∂қжδқж,и=1,…,н,{\дисплайстйле \делта \матҳбф{р}_и = \сум_{ж=1}^м \фраc {\партиал \матҳбф {р}_и} {\партиал қ_ж} \делта қ_ж,\қуад и=1,\лдоц, н,}

Бу ерда δқж — умумлаштирилган координата қж нинг виртуал силжиши.

Заррачалар тизими учун виртуал иш бўлади

δW=Ф1⋅∑ж=1м∂р1∂қжδқж+…+Фн⋅∑ж=1м∂рн∂қжδқж.{\дисплайстйле \делта W = \матҳбф Ф_1 \cдот \сум_{ж=1}^м \фраc {\партиал \матҳбф р_1} {\партиал қ_ж} \делта қ_ж +\лдоц+ \матҳбф Ф_н \cдот \сум_{ж=1}^м \фраc {\партиал \матҳбф р_н} {\партиал қ_ж} \делта қ_ж.}

δқж коэффициэнтларини шундай йиғилади:

δW=∑и=1нФи⋅∂ри∂қ1δқ1+…+∑и=1нФи⋅∂ри∂қмδқм.{\дисплайстйле \делта W = \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф_и \cдот \фраc {\партиал \матҳбф р_и} {\партиал қ_1} \делта қ_1 +\лдоц+ \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф_и \cдот \фраc {\партиал \матҳбф р_и} {\партиал қ_м} \делта қ_м.}

Умумий кучлар

Заррачалар системасининг виртуал иши шаклда ёзилиши мумкин

δW=Қ1δқ1+…+Қмδқм,{\дисплайстйле \делта W = Қ_1\делта қ_1 + \лдоц + Қ_м\делта қ_м,}

бу ерда

Қж=∑и=1нФи⋅∂ри∂қж,ж=1,…,м,{\дисплайстйле Қ_ж = \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф_и \cдот \фраc {\партиал \матҳбф р_и} {\партиал қ_ж},\қуад ж=1,\лдоц, м,}

умумлашган координаталар қж, ж = 1, ..., м билан боғланган умумлашган кучлар дейилади.

Тезликни шакллантириш

Виртуал иш принсипини қўллашда кўпинча тизимнинг тезлигидан виртуал силжишларни олиш қулай. н заррача системаси учун ҳар бир П и зарранинг тезлиги Ви бўлсин, у ҳолда виртуал силжиш δри кўринишда ҳам ёзилиши мумкин[2]:

δри=∑ж=1м∂Ви∂қ˙жδқж,и=1,…,н.{\дисплайстйле \делта \матҳбф р_и = \сум_{ж=1}^м \фраc {\партиал \матҳбф В_и} {\партиал \дот қ_ж} \делта қ_ж,\қуад и=1,\лдоц, н.}

Демак, умумлашган куч Қж ҳам қуйидагича аниқлаш мумкин

Қж=∑и=1нФи⋅∂Ви∂қ˙ж,ж=1,…,м.{\дисплайстйле Қ_ж = \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф_и \cдот \фраc {\партиал \матҳбф В_и} {\партиал \дот{қ}_ж}, \қуад ж=1,\лдоц, м.}

Д’Алембер принсипи

Д’Алембер заррачанинг динамикасини Д’Алембер принсипи деб аталадиган инерция кучи (кўринадиган куч) билан қўлланиладиган кучларнинг мувозанати сифатида шакллантирди. ми массали заррачанинг инерция кучи Пи

Фи*=−миАи,и=1,…,н,{\дисплайстйле \матҳбф Ф_и^*=-м_и\матҳбф А_и,\қуад и=1,\лдоц, н,}

бу ерда Аи заррачанинг тезланиши.

Агар зарралар тизимининг конфигурацияси умумлаштирилган координаталарга боғлиқ бўлса қж, ж = 1, ..., м, у ҳолда умумлаштирилган инерсия кучи қуйидагича ифодаланади:

Қж*=∑и=1нФи*⋅∂Ви∂қ˙ж,ж=1,…,м.{\дисплайстйле Қ^*_ж = \сум_{и=1}^н \матҳбф Ф^*_{и} \cдот \фраc {\партиал \матҳбф В_и} {\партиал \дот қ_ж},\қуад ж=1,\лдоц, м.}

Д’Алембертнинг виртуал иш рентабеллиги принсипи шакли:

δW=(Қ1+Қ1*)δқ1+…+(Қм+Қм*)δқм.{\дисплайстйле \делта W = (Қ_1+Қ^*_1)\делта қ_1 + \лдоц + (Қ_м+Қ^*_м)\делта қ_м.}

Манбалар

  1. ↑ Торбй, Бруcе „Энергй Метҳодс“, . Адванcед Дйнамиcс фор Энгинеэрс, ҲРW Сериэс ин Мечаниcал Энгинеэринг. Унитед Статес оф Америcа: CБС Cоллеге Публишинг, 1984. ИСБН 0-03-063366-4. 
  2. ↑ Т. Р. Кане анд Д. А. Левинсон, Дйнамиcс, Тҳеорй анд Апплиcатионс, МcГраw-Ҳилл, НЙ, 2005.