Xan Mingdi

Лиу Зҳуанг, Хан сулоласи императори Мин ( 28-йил ), илгари Лиу Янг номи билан танилган, уни Зили деб ҳам аташгамн. У Шарқий Хан сулоласининг иккинчи императори бо'лган ва о'н саккиз йил ҳукмронлик қилган. Унинг вафотидан кейин расмий номи "Император Хиаоминг" бо'либ, ундан кейинги авлодлар уни "Хан императори Минг" деб аташ учун "тақводор" ( "孝") со'зини ташлаб қо'йишган. Унинг ибодатхонада қо'йилган асл исми Сианзонг эди. Хан сулоласи императори Гуангву Лю Хиунинг то'ртинчи о'г'ли. Унинг онаси Йин Лихуа, император Гуангли эди.

Хан Мингди
Салтанат	57-йил 29-март－75-йил 5-сентабр（Андоза:Яшаган умри）
Ўтмишдоши	Хан сулоласи императори Гуангву
Давомчиси	Хан сулоласи императори Чжан
Тўлиқ номи Лиу Зҳуанг Эра маълумотлар Ёнгпинг：58-75 ёш Вафотидан кейинги исми Император Хиаомиинг Маъбад исми Сианзонг
Уй	Хан сулоласи（Шарқий Хан сулоласи）
Отаси	Хан сулоласи императори Гуангву Лиу Хиу
Онаси	Қиролича Йин Лихуа

Ҳаёт ё'ли

Император Хан Минг Жианву ҳукмронлигининг тўртинчи йили май ойида ( 28-йил 15-июн) Жиашен шаҳрида туғилган . У болалигиданоқ ақлли, о'қиш ва о'рганишга иштиёқли баланд бўлиб, ўн ёшидаёқ “Лу даври йилномалари ”ни ўқий олган.

Жианву ҳукмронлигининг ўн бешинчи йилида (39-йил) унга Донгхай герсоги (қабиланинг ҳарбий доҳийси) ҳарбий унвони берилди, ўн еттинчи йили (41-йил) Шарқий Хитой денгизи қо'мондони бўлди, ўн тўққизинчи йили (43-йил) эса у валиаҳд шаҳзода сифатида таҳт вориси бо'лди. Жианwу Зҳонгюаннинг иккинчи йилининг бешинчи куни (57 йил 29 март) 30-ёшда бо'лган Лиу Жуанг император бо'лди.

Император Минг тахтга о'тиргандан со'нг, ҳар бир қарорида Хан сулоласи императори Гуангву тизимига эргашди. Император Минг конфуцийликни иштиёқ билан тарғиб қилди, жиноят исмларининг грамматикасига эътибор берди (маъноси: уруш бо'лаётган давлатлар давридан бошлаб бюрократик тизимнинг ўрнатилиши билан шаклланган бюрократик жазо тури бўлиб, унинг асосий белгилари хўжайинни ҳурмат қилиш, қонунни билиш, мураккаб расмий ҳужжатлар ва муайян ишларни қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқаришда моҳир бўлишдан иборат бо'лган қонун), ҳукуматни сензура қилди ва ҳокимиятни қарз олмасдан ўз қўлига олди. У канизакнинг оиласини маркиз ва ҳукуматга қўймасликни қат’ий буюрган, олижаноб қариндошлар ва хизматкорларга нисбатан ҳам эҳтиёт чораларини кўрган. Шу билан бирга, Ван Манг зулмидан келиб чиққан ваҳшийлар босқинининг таҳдидини бартараф этишни асосий мақсад қилди, Хан ва унинг атрофидаги варварлар ўртасидаги дўстона муносабатлар тиклади ва ривожлантирди.

Император Мин шимолий хунн қабилаларининг бир-бири билан савдо қилиш илтимосига рози бо'лган эди, аммо бу шимолий хун қабилаларининг талон-торож қилинишини бартараф этмади, балки уларга тегишли бо'лган жанубий хунн қабилаларининг норозилигига сабаб бо'лди. Гуангву даврида қо'шинларни дам олиш ва халқни қо'ллаб-қувватлаш стратегияларини о'згартиришга то'г'ри келди ва Хионгнуларга қарши яна уруш бошлади. Ёнгпин ҳукмронлигининг 16-йилида (73 йил) у Жиху, Доу Гу, Генг Бинг ва Лай Миаога Шимолий Хунларни забт этишни буюрди. Хан қўшини Тяншан тоғларига кириб, қирол Хуянга ҳужум қилиб, мингдан ортиқ сафларини олдириб ташлади ва уни Пулейхайга (ҳозирги Бали, Шинжон) Кун ко'ли томонга ҳайдаб юборди) ва Йивулу ерини эгаллаб олди. Ёнгпингнинг о'н еттинчи йилида (74-йил), Доу Гу, Генг Бинг ва Лю Чжанчженга Пу Лейхайдаги Байшан номли ҳудудни қо'лга киритиш ва Г'арбий минтақаларни бошқариш учун Г'арбий ҳудудлар протекторатини тиклаш буюрилди. Кейинчалик Доу Гу Банчаони Г'арбий минтақаларга элчи сифатида ишлатди ва Г'арбий минтақадаги барча давлатларга о'з о'г'илларини унга хизмат қилишлари учун юборди. Янги сулоланинг императори Дихуаннинг то'ртинчи йилидан (23-йил) бошлаб, Г'арбий минтақалар ва Марказий текисликлар билан 50-йил давомида муносабатларни узганидан кейин нормал келишувни тикладилар. Пан Чаонинг о'ттиз олти киши билан Шаншанни забт этиши, Южи Жугуо ва Генг Гонгнинг хун қабилаларига қаршилик ко'рсатиш учун Шуле шаҳрини мудофааси ҳақидаги воқеаларнинг барчаси шу даврда содир бо'лган.

Император Минг император Чжан даврида император саройидаги амалдорлардан бири Доу Гу ва бошқаларни Хионгнуга ҳужум қилиш учун юборди. Шу билан бирга Ипак ё'лини қайта тиклаш учун Банчао исмли хизматчисини Г'арбий минтақаларга элчи сифатида юборди.

Император Минг даврида амалдорларни бошқаришни жуда аниқ ва тинч ё'л билан уддалар эди. У қочқинларни тинчлантириш учун ко'плаб фармонлар чиқарди, камбаг'алларга давлат мулкидаги жамоат эрларини берди, озиқ-овқат этиштириш учун уларга қарз берди ва сувни муҳофаза қилиш иншоотларини қурди. Шу боис тарих китобларида ёзилишича, ўша даврда одамлар ўз иш жойига ўрнашиб қолган ва ишлиларнинг рўйхати кўпайган. "Кейинги Хан сулоласи китоби"га ко'ра, император Гуангвунинг Цзянву Чжунгюан ҳукмронлигининг иккинчи йилида (57-йил) аҳоли сони 21 миллион эди. Ёнгпиннинг о'н саккизинчи йилида эса (75-йил) 20 йилдан камроқ вақт ичида 34 миллиондан ошди. Бу Император Минг ва ундан кейинги император Чжан ҳукмронлиги даврига то'г'ри келади. Бу давр тарихда "Минг Чжан ҳукмронлиги " номи билан машҳур.

Ёнгпингнинг о'н саккизинчи йилида (1975-йил 5-сентябр) август ойининг олтинчи куни император Хан Минг қирқ саккиз ёшида Луоянг Шарқий саройининг юқори қисмида вафот этди. Август ойида Ренхуда (15-сентябр) Сианжиэ мақбарасига (ҳозирги Луоянг шаҳридан жануби-шарқда, Хенан ) дафн қилинди. Мақбара номи Хианзонг, вафотидан кейин эса император Хиаоминг номи берилган. Унинг ҳукмронлигидаги аҳоли сони 5 миллион 860 минг 573 та хонадон ва 34 миллион 125 минг 21 та аҳолига етди .