Ziyosfera

Xitoy Gran-prisi

Xitoy Gran-prisi (xitoycha: 中国大奖赛; pinyin: Zhōngguó Dàjiǎngsài; ingl. Chinese Grand Prix) — Formula 1 Jahon chempionati avtopoygasi bosqichi boʻlib, u ilk bor 2004-yilda oʻtkazilgan. Musobaqa 2004-yildan 2019-yilgacha har yili oʻtkazilgan, biroq COVID-19 pandemiyasi sababli 2020–2023-yillarda toʻxtatilgan. Poyga 2024-yilda yana tiklangan va amaldagi shartnomaga koʻra 2030-yilgacha oʻtkazilishi rejalashtirilgan[1].

Xitoy bayrogʻi Xitoy Gran-prisi
Shanghai International Circuit
Poyga haqida maʼlumotlar
Oʻtkazilishlar soni 19
Ilk oʻtkazilgan sana 2004
Eng koʻp yutgan haydovchi Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton (6)
Eng koʻp yutgan jamoa Germaniya Mercedes (7)
Trassa uzunligi 5.451 km (3.387 mil)
Poyga uzunligi 305.066 km (189.559 mil)
Aylanalar soni 56
Soʻnggi poyga (2026)
Saralashda yetakchi
Podium
Eng tez aylana

Poyga hozirda Shanghai International Circuit trassasida oʻtkaziladi. Hermann Tilke tomonidan loyihalashtirilgan va 2004-yilda ochilgan ushbu trassa qiymati 240 million AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, Yas Marina Circuit 5 yil oʻtib qurilguniga qadar[2] eng qimmat Formula 1 poyga trassasi hisoblangan[3]. Uzunligi 5.451 km (3.387 mi) boʻlgan trek Formula 1 taqvimidagi eng murakkab burilish kombinatsiyalaridan biriga ega. Xususan, 1- va 2-burilishlar juda qiyin hisoblanadi: bu 270 darajali oʻng tomonga buriladigan kombinatsiya boʻlib, burilish davomida radius tobora kichrayib boradi.

Tarixi

1990-yillarning boshlarida China hukumati Formula 1 poygasini oʻtkazishga qiziqish bildira boshladi. 1996-yilda janubiy Xitoydagi Guangdong provinsiyasining Zhuhai shahrida Zhuhai International Circuit trassasi ochilgach, u yerda poyga oʻtkazish 1999-yilgi Formula 1 Jahon chempionati taqvimiga vaqtincha kiritilgan[4]. Biroq trassa Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) standartlariga javob bermagani sababli poyga bekor qilingan[5].

2002-yilda Shanghai International Circuit boshqaruvi Makau Gran-prisi tashkilotchilari yordamida Formula One Management bilan 2004-yildan 2011-yilgacha Xitoy Gran-prisini oʻtkazish boʻyicha yetti yillik shartnoma imzolagani e’lon qilindi[3]. 2004-yil 26-sentabr kuni oʻtkazilgan ilk Xitoy Gran-prisi poygasida Rubens Barrichello (Scuderia Ferrari) gʻalaba qozondi. Keyingi yili poyga Formula 1 mavsumining yakuniy bosqichiga aylandi; unda yangi Jahon chempioni Fernando Alonso gʻalaba qozonib, Renault uchun konstruktorlar chempionligini ham ta’minladi. 2006-yilgi Gran-prida Michael Schumacher gʻalaba qozondi; bu uning Formula 1 dagi soʻnggi gʻalabasi boʻldi.

2008-yil noyabr oyida BBC xabar berishicha, poyganing yuqori martabali rasmiylaridan biri Qiu Weichang moliyaviy zarar keltirayotgan musobaqa bekor qilinishi mumkinligini bildirgan. Fransiya Gran-prisi taqdiri haqida ham shunga oʻxshash e’lon berilganidan soʻng, Qiu poyganing kelajagi koʻrib chiqilayotganini va yakuniy qaror 2009-yilda qabul qilinishini aytgan[6].

2010-yil oʻtib ketgan boʻlsa-da, 2004-yilda tuzilgan dastlabki yetti poygalik shartnomani uzaytirish haqida rasmiy e’lon berilmadi. Biroq Shanghai International Circuitda boʻlib oʻtgan 2010-yilgi poygadan soʻng, turli trassalar bilan shartnomalarni boshqarib kelgan Bernie Ecclestone 2011-yil taqvimi haqida shunday degan: „Biz hech narsani olib tashlamayapmiz. [Unda] 20 ta poyga boʻladi — 25 taga tayyorlanmoqdamiz“[7].

Faqat 2011-yil fevral oyidagina Formula 1 rahbariyati va Jahon chempionatining Xitoy bosqichi tashkilotchilari oʻrtasida kelishuvga erishildi. Kechikishning asosiy sababi poygani oʻtkazish uchun Formula 1 ga toʻlanadigan toʻlov masalasi boʻlgan. Poyga tashkilotchilari bir necha yil davomida ketma-ket zarar koʻrganidan soʻng, Xitoy Gran-prisini oʻtkazish uchun talab qilinadigan, Formula 1 poygalari orasida eng yuqori toʻlovlardan biri hisoblangan summani toʻlashdan bosh tortgan. Natijada Formula 1 rahbarlari toʻlov miqdorini kamaytirgan koʻrinadi va yangi kelishuvga koʻra poyga 2017-yilgacha oʻtkazilishi belgilangan[8].

2017-yil sentabr oyida poygani oʻtkazish boʻyicha yangi uch yillik shartnoma e’lon qilindi, bu esa Xitoy Gran-prisini Formula 1 taqvimida 2020-yilgacha saqlab qoldi[9][10]. 2019-yilda Gran-pri Formula 1 Jahon chempionatining 1000-bosqichiga mezbonlik qildi.

2020-yilgi Gran-pri, dastlab 19-aprelga belgilangan boʻlsa-da, COVID-19 pandemiyasi sababli avval keyinga surildi, keyinchalik esa bekor qilindi[11]. 2021, 2022 va 2023-yillarga rejalashtirilgan poygalar ham e’lon qilingan boʻlsa-da, keyinchalik bekor qilindi[12]. Xitoy Gran-prisi 2024-yilda yana Formula 1 taqvimiga qaytdi[13].

Gʻoliblar

Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan haydovchilar

Qalin uslubda yozilgan haydovchilar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda

Gʻalabalar Haydovchi Gʻalaba qozongan yillari
6 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton 2008, 2011, 2014, 2015, 2017, 2019
2 Ispaniya Fernando Alonso 2005, 2013
Germaniya Nico Rosberg 2012, 2016
Manba:[14]

Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan konstruktorlar

Qalin uslubda yozilgan konstruktorlar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda

Gʻalabalar Konstruktor Gʻalaba qozongan yillari
7 Germaniya Mercedes 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2026
4 Italiya Ferrari 2004, 2006, 2007, 2013
Birlashgan Qirollik McLaren 2008, 2010, 2011, 2025
3 Avstriya Red Bull 2009, 2018, 2024
Manba:[14]

Koʻp marotaba gʻolib boʻlgan dvigatel ishlab chiqaruvchilari

Qalin uslubda yozilgan ishlab chiqaruvchilar Formula 1 ning hozirgi mavsumida ham ishtirok etmoqda

Gʻalabalar Ishlab chiqaruvchi Gʻalaba qozongan yillari
11 Germaniya Mercedes 2008, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2025, 2026
4 Italiya Ferrari 2004, 2006, 2007, 2013
2 Fransiya Renault 2005, 2009
Manba:[14]

Yillar boʻyicha gʻoliblar

Barcha Xitoy Gran-prisi poygalari Shanghai International Circuitda oʻtkazilgan[15].

Yil Haydovchi Konstruktor Hisobot
2004 Braziliya Rubens Barrichello Ferrari Hisobot
2005 Ispaniya Fernando Alonso Renault Hisobot
2006 Germaniya Michael Schumacher Ferrari Hisobot
2007 Finlandiya Kimi Räikkönen Ferrari Hisobot
2008 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton McLaren-Mercedes Hisobot
2009 Germaniya Sebastian Vettel Red Bull Racing-Renault Hisobot
2010 Birlashgan Qirollik Jenson Button McLaren-Mercedes Hisobot
2011 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton McLaren-Mercedes Hisobot
2012 Germaniya Nico Rosberg Mercedes Hisobot
2013 Ispaniya Fernando Alonso Ferrari Hisobot
2014 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton Mercedes Hisobot
2015 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton Mercedes Hisobot
2016 Germaniya Nico Rosberg Mercedes Hisobot
2017 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton Mercedes Hisobot
2018 Avstraliya Daniel Ricciardo Red Bull Racing-TAG Heuer Hisobot
2019 Birlashgan Qirollik Lewis Hamilton Mercedes Hisobot
2020
–
2023 		COVID-19 pandemiyasi sababli oʻtkazilmagan
2024 Niderlandiya Max Verstappen Red Bull Racing-Honda RBPT Hisobot
2025 Avstraliya Oscar Piastri McLaren-Mercedes Hisobot
2026 Italiya Kimi Antonelli Mercedes Hisobot
Source:[14]

Manbalar

  1. ↑ „Formula 1 to race in Shanghai until 2030 with new five-year extension“ (en). Formula 1 (2024-yil 6-dekabr). Qaraldi: 2024-yil 6-dekabr.
  2. ↑ „Abu Dhabi – fast-track to future of F1“. independent.co.uk (2009-yil 31-oktyabr). 2010-yil 11-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 23-fevral.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Grand Prix Shanghai Set to Go“. China.org.cn (2002-yil 22-oktyabr). 2017-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 4-oktyabr.
  4. ↑ Grandprix.com „China definite for 1999“ (en-GB). www.grandprix.com (1998-yil 9-fevral). 2022-yil 2-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-dekabr.
  5. ↑ „Chinese Grand Prix cancelled“. BBC News (1998-yil 20-dekabr). — „The Chinese Grand Prix scheduled for 21 March next year has been cancelled. The sport's governing body - the International Automobile Federation (FIA) - blamed problems "experienced by the organisers".“. 2022-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-dekabr.
  6. ↑ „China considers ditching F1 race“. BBC News (2008-yil 14-noyabr). 2008-yil 30-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 28-aprel.
  7. ↑ „Bernie Ecclestone reveals F1 extension to 20 races“. BBC News (2010-yil 16-aprel). 2012-yil 13-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 22-fevral.
  8. ↑ „Shanghai extends F1 race for seven years“. france24.com (2011-yil 17-fevral). 2011-yil 21-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 24-fevral.
  9. ↑ „Formula 1 to race on in China for a further three years“. Formula1.com. Formula One World Championship Ltd (2017-yil 29-sentyabr). 2017-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 29-sentyabr.
  10. ↑ Coch, Mat. „China extends Formula 1 deal to 2020“. Speedcafe.com (2017-yil 29-sentyabr). 2017-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 29-sentyabr.
  11. ↑ „2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak“. formula1.com (2020-yil 12-fevral). 2020-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-fevral.
  12. ↑ „Chinese Grand Prix cancelled over COVID“ (en). Sky News. 2022-yil 2-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-dekabr.
  13. ↑ „F1 2024 calendar revealed: Saturday night Grands Prix in Bahrain and Saudi Arabia to kick off record 24-race season“ (en). Sky Sports. Qaraldi: 2023-yil 5-iyul.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 „Chinese GP“. ChicaneF1. 2021-yil 25-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 3-sentyabr.
  15. ↑ „Shanghai“ (fr). StatsF1. 2021-yil 3-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 3-sentyabr.

Havolalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Xitoy_Gran-prisi" dan olindi