Хитой Гран-приси (хитойча: 中国大奖赛; пинйин: Зҳōнггуó Дàжиǎнгсàи; ингл. Чинесе Гранд Прих) — Формула 1 Жаҳон чемпионати автопойгаси босқичи бўлиб, у илк бор 2004-йилда ўтказилган. Мусобақа 2004-йилдан 2019-йилгача ҳар йили ўтказилган, бироқ CОВИД-19 пандемияси сабабли 2020–2023-йилларда тўхтатилган. Пойга 2024-йилда яна тикланган ва амалдаги шартномага кўра 2030-йилгача ўтказилиши режалаштирилган[1].

Xitoy bayrogʻi Хитой Гран-приси
Шангҳаи Интернатионал Cирcуит
Пойга ҳақида маълумотлар
Ўтказилишлар сони 19
Илк ўтказилган сана 2004
Энг кўп ютган ҳайдовчи Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон (6)
Энг кўп ютган жамоа Germaniya Мерcедес (7)
Трасса узунлиги 5.451 км (3.387 мил)
Пойга узунлиги 305.066 км (189.559 мил)
Айланалар сони 56
Сўнгги пойга (2026)
Саралашда етакчи
Подиум
Энг тез айлана

Пойга ҳозирда Шангҳаи Интернатионал Cирcуит трассасида ўтказилади. Ҳерманн Тилке томонидан лойиҳалаштирилган ва 2004-йилда очилган ушбу трасса қиймати 240 миллион АҚСҲ долларини ташкил этган бўлиб, Яс Марина Cирcуит 5 йил ўтиб қурилгунига қадар[2] энг қиммат Формула 1 пойга трассаси ҳисобланган[3]. Узунлиги 5.451 км (3.387 ми) бўлган трек Формула 1 тақвимидаги энг мураккаб бурилиш комбинацияларидан бирига эга. Хусусан, 1- ва 2-бурилишлар жуда қийин ҳисобланади: бу 270 даражали ўнг томонга буриладиган комбинация бўлиб, бурилиш давомида радиус тобора кичрайиб боради.

Тарихи

1990-йилларнинг бошларида Чина ҳукумати Формула 1 пойгасини ўтказишга қизиқиш билдира бошлади. 1996-йилда жанубий Хитойдаги Гуангдонг провинсиясининг Зҳуҳаи шаҳрида Зҳуҳаи Интернатионал Cирcуит трассаси очилгач, у ерда пойга ўтказиш 1999-йилги Формула 1 Жаҳон чемпионати тақвимига вақтинча киритилган[4]. Бироқ трасса Фéдéратион Интернатионале де л'Аутомобиле (ФИА) стандартларига жавоб бермагани сабабли пойга бекор қилинган[5].

2002-йилда Шангҳаи Интернатионал Cирcуит бошқаруви Макау Гран-приси ташкилотчилари ёрдамида Формула Оне Манагемент билан 2004-йилдан 2011-йилгача Хитой Гран-присини ўтказиш бўйича етти йиллик шартнома имзолагани э’лон қилинди[3]. 2004-йил 26-сентабр куни ўтказилган илк Хитой Гран-приси пойгасида Рубенс Барричелло (Сcудериа Феррари) ғалаба қозонди. Кейинги йили пойга Формула 1 мавсумининг якуний босқичига айланди; унда янги Жаҳон чемпиони Фернандо Алонсо ғалаба қозониб, Ренаулт учун конструкторлар чемпионлигини ҳам та’минлади. 2006-йилги Гран-прида Мичаэл Счумачер ғалаба қозонди; бу унинг Формула 1 даги сўнгги ғалабаси бўлди.

2008-йил ноябр ойида ББC хабар беришича, пойганинг юқори мартабали расмийларидан бири Қиу Wеичанг молиявий зарар келтираётган мусобақа бекор қилиниши мумкинлигини билдирган. Франсия Гран-приси тақдири ҳақида ҳам шунга ўхшаш э’лон берилганидан сўнг, Қиу пойганинг келажаги кўриб чиқилаётганини ва якуний қарор 2009-йилда қабул қилинишини айтган[6].

2010-йил ўтиб кетган бўлса-да, 2004-йилда тузилган дастлабки етти пойгалик шартномани узайтириш ҳақида расмий э’лон берилмади. Бироқ Шангҳаи Интернатионал Cирcуитда бўлиб ўтган 2010-йилги пойгадан сўнг, турли трассалар билан шартномаларни бошқариб келган Берниэ Эccлестоне 2011-йил тақвими ҳақида шундай деган: „Биз ҳеч нарсани олиб ташламаяпмиз. [Унда] 20 та пойга бўлади — 25 тага тайёрланмоқдамиз“[7].

Фақат 2011-йил феврал ойидагина Формула 1 раҳбарияти ва Жаҳон чемпионатининг Хитой босқичи ташкилотчилари ўртасида келишувга эришилди. Кечикишнинг асосий сабаби пойгани ўтказиш учун Формула 1 га тўланадиган тўлов масаласи бўлган. Пойга ташкилотчилари бир неча йил давомида кетма-кет зарар кўрганидан сўнг, Хитой Гран-присини ўтказиш учун талаб қилинадиган, Формула 1 пойгалари орасида энг юқори тўловлардан бири ҳисобланган суммани тўлашдан бош тортган. Натижада Формула 1 раҳбарлари тўлов миқдорини камайтирган кўринади ва янги келишувга кўра пойга 2017-йилгача ўтказилиши белгиланган[8].

2017-йил сентабр ойида пойгани ўтказиш бўйича янги уч йиллик шартнома э’лон қилинди, бу эса Хитой Гран-присини Формула 1 тақвимида 2020-йилгача сақлаб қолди[9][10]. 2019-йилда Гран-при Формула 1 Жаҳон чемпионатининг 1000-босқичига мезбонлик қилди.

2020-йилги Гран-при, дастлаб 19-апрелга белгиланган бўлса-да, CОВИД-19 пандемияси сабабли аввал кейинга сурилди, кейинчалик эса бекор қилинди[11]. 2021, 2022 ва 2023-йилларга режалаштирилган пойгалар ҳам э’лон қилинган бўлса-да, кейинчалик бекор қилинди[12]. Хитой Гран-приси 2024-йилда яна Формула 1 тақвимига қайтди[13].

Ғолиблар

Кўп маротаба ғолиб бўлган ҳайдовчилар

Қалин услубда ёзилган ҳайдовчилар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда

Ғалабалар Ҳайдовчи Ғалаба қозонган йиллари
6 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон 2008, 2011, 2014, 2015, 2017, 2019
2 Ispaniya Фернандо Алонсо 2005, 2013
Germaniya Ниcо Росберг 2012, 2016
Манба:[14]

Кўп маротаба ғолиб бўлган конструкторлар

Қалин услубда ёзилган конструкторлар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда

Ғалабалар Конструктор Ғалаба қозонган йиллари
7 Germaniya Мерcедес 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2026
4 Italiya Феррари 2004, 2006, 2007, 2013
Birlashgan Qirollik МcЛарен 2008, 2010, 2011, 2025
3 Avstriya Ред Булл 2009, 2018, 2024
Манба:[14]

Кўп маротаба ғолиб бўлган двигател ишлаб чиқарувчилари

Қалин услубда ёзилган ишлаб чиқарувчилар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда

Ғалабалар Ишлаб чиқарувчи Ғалаба қозонган йиллари
11 Germaniya Мерcедес 2008, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2025, 2026
4 Italiya Феррари 2004, 2006, 2007, 2013
2 Fransiya Ренаулт 2005, 2009
Манба:[14]

Йиллар бўйича ғолиблар

Барча Хитой Гран-приси пойгалари Шангҳаи Интернатионал Cирcуитда ўтказилган[15].

Йил Ҳайдовчи Конструктор Ҳисобот
2004 Braziliya Рубенс Барричелло Феррари Ҳисобот
2005 Ispaniya Фернандо Алонсо Ренаулт Ҳисобот
2006 Germaniya Мичаэл Счумачер Феррари Ҳисобот
2007 Finlandiya Кими Рäиккöнен Феррари Ҳисобот
2008 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон МcЛарен-Мерcедес Ҳисобот
2009 Germaniya Себастиан Веттел Ред Булл Раcинг-Ренаулт Ҳисобот
2010 Birlashgan Qirollik Женсон Буттон МcЛарен-Мерcедес Ҳисобот
2011 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон МcЛарен-Мерcедес Ҳисобот
2012 Germaniya Ниcо Росберг Мерcедес Ҳисобот
2013 Ispaniya Фернандо Алонсо Феррари Ҳисобот
2014 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон Мерcедес Ҳисобот
2015 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон Мерcедес Ҳисобот
2016 Germaniya Ниcо Росберг Мерcедес Ҳисобот
2017 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон Мерcедес Ҳисобот
2018 Avstraliya Даниэл Риccиардо Ред Булл Раcинг-ТАГ Ҳеуэр Ҳисобот
2019 Birlashgan Qirollik Леwис Ҳамилтон Мерcедес Ҳисобот
2020
–
2023
CОВИД-19 пандемияси сабабли ўтказилмаган
2024 Niderlandiya Мах Верстаппен Ред Булл Раcинг-Ҳонда РБПТ Ҳисобот
2025 Avstraliya Осcар Пиастри МcЛарен-Мерcедес Ҳисобот
2026 Italiya Кими Антонелли Мерcедес Ҳисобот
Соурcе:[14]

Манбалар

  1. ↑ „Формула 1 то раcе ин Шангҳаи унтил 2030 wитҳ неw фиве-еар эхтенсион“ (эн). Формула 1 (2024-йил 6-декабр). Қаралди: 2024-йил 6-декабр.
  2. ↑ „Абу Дҳаби – фаст-траcк то футуре оф Ф1“. индепендент.cо.ук (2009-йил 31-октябр). 2010-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-феврал.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Гранд Прих Шангҳаи Сет то Го“. Чина.орг.cн (2002-йил 22-октябр). 2017-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 4-октябр.
  4. ↑ Грандприх.cом „Чина дефините фор 1999“ (эн-ГБ). www.грандприх.cом (1998-йил 9-феврал). 2022-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
  5. ↑ „Чинесе Гранд Прих cанcеллед“. ББC Неwс (1998-йил 20-декабр). — „Тҳе Чинесе Гранд Прих счедулед фор 21 Марч нехт еар ҳас беэн cанcеллед. Тҳе спорт'с говернинг бодй - тҳе Интернатионал Аутомобиле Федератион (ФИА) - бламед проблемс "эхпериэнcед бй тҳе органисерс".“. 2022-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
  6. ↑ „Чина cонсидерс дитчинг Ф1 раcе“. ББC Неwс (2008-йил 14-ноябр). 2008-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 28-апрел.
  7. ↑ „Берниэ Эccлестоне ревеалс Ф1 эхтенсион то 20 раcес“. ББC Неwс (2010-йил 16-апрел). 2012-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-феврал.
  8. ↑ „Шангҳаи эхтендс Ф1 раcе фор севен еарс“. франcе24.cом (2011-йил 17-феврал). 2011-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 24-феврал.
  9. ↑ „Формула 1 то раcе он ин Чина фор а фуртҳер тҳреэ еарс“. Формула1.cом. Формула Оне Wорлд Чампионшип Лтд (2017-йил 29-сентябр). 2017-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.
  10. ↑ Cоч, Мат. „Чина эхтендс Формула 1 деал то 2020“. Спеэдcафе.cом (2017-йил 29-сентябр). 2017-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.
  11. ↑ „2020 Ф1 Чинесе Гранд Прих постпонед дуэ то новел cоронавирус оутбреак“. формула1.cом (2020-йил 12-феврал). 2020-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-феврал.
  12. ↑ „Чинесе Гранд Прих cанcеллед овер CОВИД“ (эн). Скй Неwс. 2022-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
  13. ↑ „Ф1 2024 cалендар ревеалед: Сатурдай нигҳт Грандс Прих ин Баҳраин анд Сауди Арабиа то киcк офф реcорд 24-раcе сеасон“ (эн). Скй Спорц. Қаралди: 2023-йил 5-июл.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 „Чинесе ГП“. ЧиcанеФ1. 2021-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 3-сентябр.
  15. ↑ „Шангҳаи“ (фр). СтацФ1. 2021-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 3-сентябр.

Ҳаволалар