Xitoy Gran-prisi
Хитой Гран-приси (хитойча: 中国大奖赛; пинйин: Зҳōнггуó Дàжиǎнгсàи; ингл. Чинесе Гранд Прих) — Формула 1 Жаҳон чемпионати автопойгаси босқичи бўлиб, у илк бор 2004-йилда ўтказилган. Мусобақа 2004-йилдан 2019-йилгача ҳар йили ўтказилган, бироқ CОВИД-19 пандемияси сабабли 2020–2023-йилларда тўхтатилган. Пойга 2024-йилда яна тикланган ва амалдаги шартномага кўра 2030-йилгача ўтказилиши режалаштирилган[1].
| Шангҳаи Интернатионал Cирcуит | |
|
| |
| Пойга ҳақида маълумотлар | |
|---|---|
| Ўтказилишлар сони | 19 |
| Илк ўтказилган сана | 2004 |
| Энг кўп ютган ҳайдовчи |
|
| Энг кўп ютган жамоа |
|
| Трасса узунлиги | 5.451 км (3.387 мил) |
| Пойга узунлиги | 305.066 км (189.559 мил) |
| Айланалар сони | 56 |
| Сўнгги пойга (2026) | |
| Саралашда етакчи | |
| |
| Подиум | |
| |
| Энг тез айлана | |
| |
Пойга ҳозирда Шангҳаи Интернатионал Cирcуит трассасида ўтказилади. Ҳерманн Тилке томонидан лойиҳалаштирилган ва 2004-йилда очилган ушбу трасса қиймати 240 миллион АҚСҲ долларини ташкил этган бўлиб, Яс Марина Cирcуит 5 йил ўтиб қурилгунига қадар[2] энг қиммат Формула 1 пойга трассаси ҳисобланган[3]. Узунлиги 5.451 км (3.387 ми) бўлган трек Формула 1 тақвимидаги энг мураккаб бурилиш комбинацияларидан бирига эга. Хусусан, 1- ва 2-бурилишлар жуда қийин ҳисобланади: бу 270 даражали ўнг томонга буриладиган комбинация бўлиб, бурилиш давомида радиус тобора кичрайиб боради.
Тарихи
1990-йилларнинг бошларида Чина ҳукумати Формула 1 пойгасини ўтказишга қизиқиш билдира бошлади. 1996-йилда жанубий Хитойдаги Гуангдонг провинсиясининг Зҳуҳаи шаҳрида Зҳуҳаи Интернатионал Cирcуит трассаси очилгач, у ерда пойга ўтказиш 1999-йилги Формула 1 Жаҳон чемпионати тақвимига вақтинча киритилган[4]. Бироқ трасса Фéдéратион Интернатионале де л'Аутомобиле (ФИА) стандартларига жавоб бермагани сабабли пойга бекор қилинган[5].
2002-йилда Шангҳаи Интернатионал Cирcуит бошқаруви Макау Гран-приси ташкилотчилари ёрдамида Формула Оне Манагемент билан 2004-йилдан 2011-йилгача Хитой Гран-присини ўтказиш бўйича етти йиллик шартнома имзолагани э’лон қилинди[3]. 2004-йил 26-сентабр куни ўтказилган илк Хитой Гран-приси пойгасида Рубенс Барричелло (Сcудериа Феррари) ғалаба қозонди. Кейинги йили пойга Формула 1 мавсумининг якуний босқичига айланди; унда янги Жаҳон чемпиони Фернандо Алонсо ғалаба қозониб, Ренаулт учун конструкторлар чемпионлигини ҳам та’минлади. 2006-йилги Гран-прида Мичаэл Счумачер ғалаба қозонди; бу унинг Формула 1 даги сўнгги ғалабаси бўлди.
2008-йил ноябр ойида ББC хабар беришича, пойганинг юқори мартабали расмийларидан бири Қиу Wеичанг молиявий зарар келтираётган мусобақа бекор қилиниши мумкинлигини билдирган. Франсия Гран-приси тақдири ҳақида ҳам шунга ўхшаш э’лон берилганидан сўнг, Қиу пойганинг келажаги кўриб чиқилаётганини ва якуний қарор 2009-йилда қабул қилинишини айтган[6].
2010-йил ўтиб кетган бўлса-да, 2004-йилда тузилган дастлабки етти пойгалик шартномани узайтириш ҳақида расмий э’лон берилмади. Бироқ Шангҳаи Интернатионал Cирcуитда бўлиб ўтган 2010-йилги пойгадан сўнг, турли трассалар билан шартномаларни бошқариб келган Берниэ Эccлестоне 2011-йил тақвими ҳақида шундай деган: „Биз ҳеч нарсани олиб ташламаяпмиз. [Унда] 20 та пойга бўлади — 25 тага тайёрланмоқдамиз“[7].
Фақат 2011-йил феврал ойидагина Формула 1 раҳбарияти ва Жаҳон чемпионатининг Хитой босқичи ташкилотчилари ўртасида келишувга эришилди. Кечикишнинг асосий сабаби пойгани ўтказиш учун Формула 1 га тўланадиган тўлов масаласи бўлган. Пойга ташкилотчилари бир неча йил давомида кетма-кет зарар кўрганидан сўнг, Хитой Гран-присини ўтказиш учун талаб қилинадиган, Формула 1 пойгалари орасида энг юқори тўловлардан бири ҳисобланган суммани тўлашдан бош тортган. Натижада Формула 1 раҳбарлари тўлов миқдорини камайтирган кўринади ва янги келишувга кўра пойга 2017-йилгача ўтказилиши белгиланган[8].
2017-йил сентабр ойида пойгани ўтказиш бўйича янги уч йиллик шартнома э’лон қилинди, бу эса Хитой Гран-присини Формула 1 тақвимида 2020-йилгача сақлаб қолди[9][10]. 2019-йилда Гран-при Формула 1 Жаҳон чемпионатининг 1000-босқичига мезбонлик қилди.
2020-йилги Гран-при, дастлаб 19-апрелга белгиланган бўлса-да, CОВИД-19 пандемияси сабабли аввал кейинга сурилди, кейинчалик эса бекор қилинди[11]. 2021, 2022 ва 2023-йилларга режалаштирилган пойгалар ҳам э’лон қилинган бўлса-да, кейинчалик бекор қилинди[12]. Хитой Гран-приси 2024-йилда яна Формула 1 тақвимига қайтди[13].
Ғолиблар
Кўп маротаба ғолиб бўлган ҳайдовчилар
Қалин услубда ёзилган ҳайдовчилар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда
| Ғалабалар | Ҳайдовчи | Ғалаба қозонган йиллари |
|---|---|---|
| 6 | 2008, 2011, 2014, 2015, 2017, 2019 | |
| 2 | 2005, 2013 | |
| 2012, 2016 | ||
| Манба:[14] | ||
Кўп маротаба ғолиб бўлган конструкторлар
Қалин услубда ёзилган конструкторлар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда
| Ғалабалар | Конструктор | Ғалаба қозонган йиллари |
|---|---|---|
| 7 | 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2026 | |
| 4 | 2004, 2006, 2007, 2013 | |
| 2008, 2010, 2011, 2025 | ||
| 3 | 2009, 2018, 2024 | |
| Манба:[14] | ||
Кўп маротаба ғолиб бўлган двигател ишлаб чиқарувчилари
Қалин услубда ёзилган ишлаб чиқарувчилар Формула 1 нинг ҳозирги мавсумида ҳам иштирок этмоқда
| Ғалабалар | Ишлаб чиқарувчи | Ғалаба қозонган йиллари |
|---|---|---|
| 11 | 2008, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2025, 2026 | |
| 4 | 2004, 2006, 2007, 2013 | |
| 2 | 2005, 2009 | |
| Манба:[14] | ||
Йиллар бўйича ғолиблар
Барча Хитой Гран-приси пойгалари Шангҳаи Интернатионал Cирcуитда ўтказилган[15].
Манбалар
- ↑ „Формула 1 то раcе ин Шангҳаи унтил 2030 wитҳ неw фиве-еар эхтенсион“ (эн). Формула 1 (2024-йил 6-декабр). Қаралди: 2024-йил 6-декабр.
- ↑ „Абу Дҳаби – фаст-траcк то футуре оф Ф1“. индепендент.cо.ук (2009-йил 31-октябр). 2010-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-феврал.
- ↑ 3,0 3,1 „Гранд Прих Шангҳаи Сет то Го“. Чина.орг.cн (2002-йил 22-октябр). 2017-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 4-октябр.
- ↑ Грандприх.cом „Чина дефините фор 1999“ (эн-ГБ). www.грандприх.cом (1998-йил 9-феврал). 2022-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
- ↑ „Чинесе Гранд Прих cанcеллед“. ББC Неwс (1998-йил 20-декабр). — „Тҳе Чинесе Гранд Прих счедулед фор 21 Марч нехт еар ҳас беэн cанcеллед. Тҳе спорт'с говернинг бодй - тҳе Интернатионал Аутомобиле Федератион (ФИА) - бламед проблемс "эхпериэнcед бй тҳе органисерс".“. 2022-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
- ↑ „Чина cонсидерс дитчинг Ф1 раcе“. ББC Неwс (2008-йил 14-ноябр). 2008-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 28-апрел.
- ↑ „Берниэ Эccлестоне ревеалс Ф1 эхтенсион то 20 раcес“. ББC Неwс (2010-йил 16-апрел). 2012-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-феврал.
- ↑ „Шангҳаи эхтендс Ф1 раcе фор севен еарс“. франcе24.cом (2011-йил 17-феврал). 2011-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 24-феврал.
- ↑ „Формула 1 то раcе он ин Чина фор а фуртҳер тҳреэ еарс“. Формула1.cом. Формула Оне Wорлд Чампионшип Лтд (2017-йил 29-сентябр). 2017-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.
- ↑ Cоч, Мат. „Чина эхтендс Формула 1 деал то 2020“. Спеэдcафе.cом (2017-йил 29-сентябр). 2017-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.
- ↑ „2020 Ф1 Чинесе Гранд Прих постпонед дуэ то новел cоронавирус оутбреак“. формула1.cом (2020-йил 12-феврал). 2020-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-феврал.
- ↑ „Чинесе Гранд Прих cанcеллед овер CОВИД“ (эн). Скй Неwс. 2022-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-декабр.
- ↑ „Ф1 2024 cалендар ревеалед: Сатурдай нигҳт Грандс Прих ин Баҳраин анд Сауди Арабиа то киcк офф реcорд 24-раcе сеасон“ (эн). Скй Спорц. Қаралди: 2023-йил 5-июл.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 „Чинесе ГП“. ЧиcанеФ1. 2021-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 3-сентябр.
- ↑ „Шангҳаи“ (фр). СтацФ1. 2021-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 3-сентябр.