Ервант Одиан (арманча: Երուանդ Օտեան ор Երվանդ Օտյան; 19-сентябр 1869-йил – 1926-йил) – Усмонлилар империясидаги арманлардан бўлган сатирик, журналист ва драматург[1]. У ўзининг замондоши Ҳагоп Барониан билан бирга энг нуфузли арман сатирикларидан бири ҳисобланади. У ўзининг "Cомраде Панчоони" асари билан машҳур бўлиб, ўша даврдаги арман инқилобий партияларини масхара қилган.

Ервант Одиан
Таваллуди 19-сентябр 1869-йил
Вафоти 1926-йил
Қоҳира, Миср
Касби журналист, ёзувчи

Константинополда бадавлат оилада туғилган Одиан 1894–1896-йиллардаги Ҳамидий қирғинлари пайтида шаҳарни тарк этди ва 1909-йилда Константинополга қайтишдан олдин бутун Европа бўйлаб саёҳат қилди. Одиан арманлар геноциди пайтида Сурия чўлига сургун қилинган ва тирик қолган. 1919-йилги геноцид пайтида бошидан кечирган хотираларини асар сифатида нашр этган[2].

Одианнинг роман ва қиссаларни ўз ичига олган асарларида кўпинча ҳазил-мутойиба билан инсониятнинг иллатлари кўрсатилган. Одиан асарларида кўпинча арман-турк муносабатлари ва мусулмон-христиан муносабатлари ёритилган[3]. Одианнинг ёзиш услублари кўпинча экстроверт деб таърифланади, гўё у ҳақиқатни энг яхши тасвирлаш учун ўз шахсиятини асардан олиб ташлаётгандек[4].

Ҳаёти

Ервант Одиан

Ҳаётнинг бошланғич даври

Одиан Константинополдаги (ҳозирги Истанбул) энг бадавлат оилалардан бирида туғилганМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме. Унинг амакиси Крикор Одиан (1834–1887) обрўли сиёсий арбоб, Арманистон миллий конституциясининг асосчилари ва ёзувчиларидан бири эди[5]. Одианнинг бобоси Язедже Богҳос Агҳа ўзининг кўп сонли арман аҳолиси билан машҳур Туркиянинг Палу шаҳридан эди[6]. Унинг отаси ёзувчи, дипломат ва таржимон эди. Унинг онаси ҳам бадавлат оиладан чиққан[5].

Одиан ҳаётининг бошида Константинополдаги Бербер мактабида ўқиган ва у ерда ёзишни бошлаган[5]. Умри давомида Одиан бир қанча тилларни (франсуз, турк ва арман тилларини) яхши ўрганган[5]. Одиан унинг тарбиясида катта таъсир кўрсатган амакисининг ёрдами туфайли ёзишни давом эттирган[5]. Одиан Арманистон Миллий Ассамблеяси депутати сифатида ҳам ишлаган[5]. Унинг сатираларида кўпинча сиёсий мавзулар ҳақида гап кетган бўлса-да, у ҳеч қачон бирон бир сиёсий партияга қўшилмаган[5].

1896-йилда, Константинополда арманларнинг қирғинлари тугашидан олдин, Одиан ўша пайтдаги уйини тарк этди ва Қоҳирага жойлашишдан олдин Афина, Париж, Вена, Лондон ва Бомбей каби жойлардан бошпана излаб, Европа бўйлаб саёҳат қилдиМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме.

Кейинги ҳаёти

Ервант Одиан охир-оқибат 1909-йилда уйига, Константинополга қайтиб келди ва у ерда ёзувчи сифатида фаолиятини давом эттирдиМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме. 1915-йил август ойида арман геноциди пайтида ҳибсга олинди ва Константинополдан депортация қилинди. 1916-йилда Суриянинг Ҳамо шаҳрида у зўрлик билан ислом динини қабул қилди ва унга мусулмонча исм (Азиз Нурий) берилди. У ислом динига амал қилишдан ва ўзининг янги исмини қўллашдан бош тортди[7][8]. Кейин у Дайр уз-Заврга сургун қилинди, у ерда немис амалдорлари учун таржимон бўлиб ишлаб, ўлимдан қутулишга муваффақ бўлди. Чунки у франсуз ва турк тилларини билар эди. Одианнинг арман геноциди воқеаларидан даҳшатга тушиши уни хотираларини ёзишга ундади[5]. 1918-йилда, Биринчи жаҳон урушидан сўнг, у геноцид натижасида етим қолган арман болаларини қутқариш ва уларни болалар уйларига жойлаштириш мас’улиятини ўз зиммасига олди. Одиан Константинополга қайтиб, Жаманак газетасида ишладиМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме. У 1919-йили Жаманакда арманларнинг геноцидида ўз тажрибаси ҳақида ўз хотираларини нашр этган. У 1922-йилда Константинополни тарк этди ва Бухарестда ва Яқин Шарқнинг турли жойларида яшади. Ервант Одиан иштиёқманд ва кўп ичувчи эди[5]. У умрининг сўнгги кунларини Мисрнинг Қоҳира шаҳрида ўтказди ва у ерда 1926-йилда 56 ёшида вафот этди.

Хотираси

Ервант Одиан (чапда) арман маркасида

Одианнинг баъзи асарлари Арманистонда "Cомраде Панчоони" (1992) ва "Монсиэур Жаcқуэс анд тҳе Отҳерс" (1964, „Гегҳдз Лрдесě“ қиссаси асосида) каби филмларга мослаштирилган. 2011-йил охирида Арманистон умумий хайрихоҳлар иттифоқининг Ардавазт театр жамоаси Одианнинг "Сер ев Дзидзагҳ" номли сатирик комедиясини намойиш этди. Бу сатирик комедияга қаратилган учта айланувчи сюжетлар, уларнинг барчаси ўн тўққизинчи аср арман жамиятининг тўғри тасвирини тасвирлаш учун бир-бири билан боғланган ҳолда ишлатилади[9]. 2016-йилда Арманистоннинг Фресно музейи Одианнинг 150 йиллигини нишонлади ва унинг ҳаёти ва адабий асарларига бағишланган тадбир ўтказди[10]. Ереваннинг Малатиа-Себастиа маҳалласидаги кўчага Ервант Одиан номи берилди.

Манбалар

  1. ↑ Керманикиан, Месроб (Суммер 1961). "Ервант Одиан". Арарат. ҳттп://агбу.орг/арарат_арчивес/1961/03/1961_В2_Н3_03.пдф. Қаралди: 8 Оcтобер 2011. Ервант Одиан]]
  2. ↑ „Ервант Одиан“. www.библиомонде.cом. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.
  3. ↑ Гуэргуэриан, Крикор (2018-04-02). "Одян 02". Ервант Одян. ҳттпс://cоммонс.cларку.эду/ервант_одян/2. 
  4. ↑ „Ервант Одиан“. аcам-франcе.орг. Ассоcиатион Cултурелле Армéниэнне де Марне-ла-Валлéэ (Франcе). 2019-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 „Ервант Одиан“. аcам-франcе.орг. Ассоcиатион Cултурелле Армéниэнне де Марне-ла-Валлéэ (Франcе). 2019-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.„Ервант Одиан“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-11-15 санасида архивланган). аcам-франcе.орг. Ассоcиатион Cултурелле Армéниэнне де Марне-ла-Валлéэ (Франcе). Ретриэвед 2019-11-18.
  6. ↑ „Мапс| Вилает оф Диярбекир| Палу| Лоcале| Популатион мовеменц:: Ҳоушамадян – а прожеcт то реcонструcт Оттоман Армениан тоwн анд виллаге лифе“. www.ҳоушамадян.орг. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.
  7. ↑ Теоторос Лапçинcиян (Теотиг): Ամէնուն Տարեցոյցը. Ժ-ԺԴ. Տարի. 1916–1920. [Эверйманъс Алманаc. 10.-14. Еар. 1916–1920], Г. Кешишиан пресс, Cонстантинопле 1920
  8. ↑ Георгелин, Ҳервé (Марч 2008). "Перcептион оф тҳе отҳер'с фате: wҳат Греэк Ортҳодох рефугеэс фром тҳе Оттоман Эмпире репортед абоут тҳе деструcтион оф Оттоман Арменианс". Жоурнал оф Геноcиде Ресеарч 10 (1): 59–76. дои:10.1080/14623520701850310. ИССН 1462-3528. 
  9. ↑ „АГБУ Ардавазт Cонтинуэс Лонг Стринг оф Суccессфул Перформанcес wитҳ Ервант Одиан'с "Сер Ев Дзидзагҳ"“. АГБУ | Армениан нон-профит организатион. 2019-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.
  10. ↑ „Ервант Одиан: 150тҳ Биртҳдай Cелебратион (1869-1926)“. Армениан Мусеум оф Фресно. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.

Ҳаволалар