Ziyosfera

Zahro Tabariy

Заҳро Шабоз Табарий (форсча: زهرا شهباز طبری‎‎; туғилган санаси: тах. 1958) эронлик электротехника муҳандиси ва фаолдир. 2025-йилда у „қуролли қўзғолон“ айбловлари билан ўлим жазосига ҳукм қилинди, чунки унинг ёнидан „Аёл, Ҳаёт, Озодлик“ шиори босилган мато топилган.

Шахсий ҳаёти

Табарий ўша пайтда Эрон Империал давлати деб аталган давлатдаги Мазандарон вилоятининг Бобол шаҳрида туғилган[1]. У бакалавр даражасини Исфаҳон технология университетида электротехника бўйича олган, сўнг Швециядаги Борос университетида барқарор энергия йўналишида магистрлик даражасини қўлга киритган. Табарий 30 йил давомида Гилон Электр тармоғи бошқармасида электротехника муҳандиси ва барқарор энергия бўйича мутахассис сифатида ишлаган[2].

Табарийнинг икки фарзанди бўлган ва у Гилон вилоятининг Рашт шаҳрида яшаган. 2025-йилда ҳибсга олинган пайтда у нафақада эди[2][3].

Ҳибсга олиниши, суди ва ҳукми

Табарий 2022-йил май ойида ижтимоий тармоқларда қилган постлари ортидан аввал ҳам ҳибсга олинган; уч ой қамоқда ушлаб турилгач, у „Ислом Республикасига қарши тарғибот тарқатиш“да айбланган ва 18 ой уй қамоғига чиқарилган, бундан ташқари, жарима тўлашга ва бир йил давомида электрон тўпиқ билакузуги тақишга мажбур қилинган[1][2][4].

2025-йил 17-апрел куни Табарий Раштнинг шимолий қисмидаги уйида бир неча полиция ходимлари томонидан ҳибсга олинган. Унинг ҳибсга олиниши учун ордер расмий равишда расмийлаштирилмагани, уйидан эса бир қанча электрон буюмлар мусодара қилингани хабар қилинган. Табарий ўша куни кечроқ фарзандларига қўнғироқ қилишга муваффақ бўлган, уларнинг айтишича, Лакон қамоқхонасида сақланаётганини тасдиқлаган. У бир ой давомида якка тартибдаги камерада ушлаб турилган, бу даврда мунтазам равишда сўроқ қилингани ва, айтилишича, психологик қийноқларга дучор этилгани маълум қилинган. Кейинчалик Табарийга боғий (Эрон Ислом Республикасининг асосларига қарши қуролли қўзғолон) айблови қўйилган, шунингдек, тақиқланган сиёсий ташкилот — Эрон Халқ Мужоҳидлар Ташкилоти аъзоси бўлганликда айбланган. Табарийнинг оиласи унинг ушбу ташкилот аъзоси бўлганини рад этган[2][4][5][6][7].

Табарийнинг суди 2025-йил июн ойида Эрон ва Исроил ўртасида бошланган Ўн икки кунлик уруш туфайли кечиктирилган, суд мажлиси 25-октабр куни Рашт Инқилобий суди 2-бўлимида бўлиб ўтган. Онлайн тарзда ўтказилган ва қарийб 10 дақиқа давом этган мажлисда унга қарши далиллар, жумладан „аёл, ҳаёт, озодлик“ шиори ёзилган мато ва Табарийнинг мобил телефонидан топилган, жўнатилмаган аудио хабар келтирилган. Табарийга ўзининг танлаган адвокатидан фойдаланиш имконияти берилмаган. Давлат тайинлаган адвокат прокуратура талаб қилган айблов хулосасини қўллаб-қувватлагани айтилади. Судя Табарийни айбдор деб топган ва суд мажлисидан сўнг дарҳол унга ўлим жазоси тайинлаган[2][4][5].

Табарийнинг ҳибсга олиниши, суди ва ҳукми ҳақида Эрон оммавий ахборот воситаларида хабар берилмаган[8].

Муносабатлар

Табарий фарзандларига ёзган мактубида суд мажлиси техник носозликлар билан кечгани, суд ҳужжатларида эса ўлим жазоси суд бўлиб ўтишидан аввал, 2025-йил 4-октабрда чиқарилгандек кўрсатилгани ҳақида ёзган. Табарий, шунингдек, ўзига қўйилган айбловларни рад этгани суд қарорида акс этмаганини билдирган[9].

Эрон Миллий қаршилик Кенгашининг Аёллар қўмитаси Бирлашган Миллатлар Ташкилотини ва халқаро ҳамжамият ҳукуматларини Табарийнинг ҳаётини, шунингдек, Эронда ўлим жазосига ҳукм қилинган бошқа одамларнинг ҳаётини сақлаб қолиш учун аралашишга чақирди ва буни „инсониятга қарши жиноят“ деб атади[1][10].

БМТ махсус экспертлар гуруҳи Эрондан Табарийнинг қатлини „дарҳол тўхтатишни“ талаб қилиб, унинг суд жараёнини халқаро инсон ҳуқуқлари ҳуқуқининг „жиддий бузилиш ҳолатлари“ни ўзида мужассам этган, жумладан, ўлим жазоси қўлланишини фақат „энг оғир жиноятлар“ билан чеклаган ва Эрон томонидан 1975-йилда ратификация қилинган Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт талабларига зид эканини таъкидлади[5].

Шунингдек, „Эронда 1988-йил қирғини қурбонлари учун адолат“ ташаббуси томонидан тарқатилган баёнот орқали 400 нафар таниқли аёл Табарийни қатл этмасликка чақирувчи мурожаатни имзолади ва унинг судини „сохта суд жараёни“ деб атади. Имзо чекканлар орасида Юлиа Тймошенко, Мичелине Cалмй-Рей, Аннели Жääттеэнмäки, Олександра Матвийчук ва Жодй Wиллиамс бор эди[6][11].

Яна қаранг

  • Пахшан Азизий — инсон ҳуқуқлари фаоли, ҳозирда Табарийга қўйилган билан бир хил айбловлар бўйича ўлим жазосини кутмоқда.
  • Верише Морадий — инсон ҳуқуқлари фаоли, Табарийга қўйилган билан бир хил айбловлар бўйича ўлим жазосига ҳукм қилинган ва ҳукм бекор қилинган.
  • Шарифа Муҳаммадий — инсон ҳуқуқлари фаоли, ҳозирда Табарийга қўйилган билан бир хил айбловлар бўйича ўлим жазосини кутмоқда.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Иран’с Региме Сентенcес Заҳра Табари то Деатҳ фор ПМОИ Тиэс; Cалл то Саве Политиcал Присонерс“ (эн). Натионал Cоунcил оф Ресистанcе оф Иран (2025-йил 25-октябр). 2026-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Резаэи, Рогҳаеҳ. „Ираниан Wоман Сентенcед то Деатҳ Афтер 10-Минуте Триал“ (эн). ИранWире (2025-йил 3-ноябр). 2025-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  3. ↑ „زهرا شهباز طبری، زندانی سیاسی ۶۷ ساله به اعدام محکوم شد“ (фа). ИранWире (2025-йил 3-ноябр). 2025-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Иран сентенcес 67-еар-олд фемале политиcал присонер то деатҳ“ (эн). Иран Интернатионал (2025-йил 25-октябр). 2026-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 „УН эхперц урге Иран то ҳалт эхеcутион оф а 67-еар-олд Ираниан wоман“ (эн). Оффиcе оф тҳе Унитед Натионс Ҳигҳ Cоммиссионер фор Ҳуман Ригҳц (2025-йил 23-декабр). 2025-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  6. ↑ 6,0 6,1 Гриттен, Давид. „УН эхперц урге Иран то стоп эхеcутион оф wоман аcтивист“ (эн). ББC Неwс (2025-йил 23-декабр). 2026-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  7. ↑ „زهرا شهباز طبری، زندانی سیاسی اهل رشت، به اعدام محکوم شد“ (фа). Ҳуман Ригҳц Аcтивисц ин Иран. 2026-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  8. ↑ „Море тҳан 400 инфлуэнтиал wомен урге Иран то ҳалт эхеcутион оф фемале аcтивист“ (эн). Франcе 24 (2025-йил 23-декабр). 2026-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  9. ↑ Луcас, Сcотт. „УПДАТЕ: Тҳе 67-Еар-Олд Ираниан Wоман Cондемнед то Деатҳ Афтер а 10-Минуте Триал... Овер а Пиэcе оф Фабриc“ (эн). ЭА WорлдВиэw (2025-йил 29-декабр). 2025-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  10. ↑ „Заҳра Шаҳбаз Табари: А Деатҳ Сентенcе ин Тен Минутес“ (эн). Натионал Cоунcил оф Ресистанcе оф Иран (2025-йил 7-ноябр). 2025-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март.
  11. ↑ „"Wоман, Ресистанcе, Фреэдом" – Аппеал Бй 400 Проминент Wомен То Стоп Эхеcутион Оф Заҳра Табари Ин Иран“ (эн). Жустиcе фор тҳе Виcтимс оф тҳе 1988 Массаcре ин Иран (2025-йил 23-декабр). 2026-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 21-март. 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Zahro_Tabariy" dan olindi