Ziyosfera

Zaqatala

Зақатала (озарбайжонча: Зақатала, авар Закатала / Чӏар, Сахур: Гал), Закатали — Озарбайжон Республикасидаги шаҳар (1840-йилдан). Зақатала тумани маркази. Катта Кавказ этакларида жойлашган. Темир йўл стансияси. Евлах — Шеки — Тбилиси шоссе йўли ёнида, Евлах темир йўл тугунидан 152 км шимоли-ғарбда. Аҳолиси 20 минг кишидан зиёд (1990-йиллар ўрталари). Озиқ-овқат (мева-сабзавот консерва, тамаки, чой қадоқлаш ва бошқалар) саноати корхоналари, мебел фабрикаси, тарих ўлкашунослик музейи бор. Туризм соҳаси бо'йича ривожланган. Закаталига 1830-йил Янги Закатали сифатида асос солинган[2]

Зақатала

Закатала / Члар
Гал
Шаҳар
41°38′1″Н 46°38′36″Э / 41.63361°Н 46.64333°Э / 41.63361; 46.64333
Мамлакат Озарбайжон
Туман Зақатала
Ҳукумат
Маркази баландлиги 518 м
Расмий тил(лар)и озарбайжон тили
Аҳолиси
 (2020)
 32,171[1]
Вақт минтақаси УТC+4:00
Zaqatala xaritada
Zaqatala
Зақатала

Тарихи

Замонавий Зақатала ҳудуди бир вақтлар Кавказ Албаниясининг вилояти бўлган. Шундан сўнг, минтақа Грузия маданий ва сиёсий таъсири остидаги алоҳида қиролликка айланган. Ўрта асрларда кейинчалик Саингило номи билан машҳур бўлган жой асосан Грузия ва Ширвон қироллиги томонидан назорат қилинган.

Ўрта асрларда Саингилода еттита грузин мактаби фаолият юритган, уларда илоҳиёт, фалсафа, орфография, черков тарихи, Грузия тарихи ва талабалар учун курслар мавжуд эди. Бу мактаблар муҳим маданий-маърифий рол ўйнаган. Улар Кавказ халқлари ўртасида маданий алоқалар ўрнатишга катта ҳисса қўшган.

Зақаталада бир қанча тарихий аҳамиятга эга жойлар мавжуд бўлиб, уларнинг аксарияти ХИХ аср шаҳар марказида жойлашган. Илгари Ленин майдони деб аталадиган бош майдонда 700 ёшли бир жуфт чинор бор.

Шаҳарнинг энг кўзга кўринган хусусияти 1830-йилларда Кавказ уруши пайтида рус қўшинлари томонидан босиб олинган шаҳарни исёнчилардан ҳимоя қилиш учун қурилган вайрон бўлган қалъадир[3]. 1850-йилларда бу шаҳарда руслар ва Доғистон раҳбари Имом Шамил ўртасидаги жанглар бўлган[4]. У 1893—1905-йилларда Тифлис губернаторлигининг Закатал округи маркази бўлган. Озарбайжон Демократик Республикасига, кейинроқ Озарбайжон ССРга ўтишдан олдин 1918-йилда қисқа муддат Кавказорти Демократик Федератив Республикаси таркибига кирган[5][6][7]. ХХ асрда шаҳар ва унинг қал’аси 1905-йилдаги муваффақияциз инқилобдаги ҳаракатлари якуний 1917-йилги инқилобнинг бошланиши бўлган Потемкин жанговар кемасининг қўзғолончилар экипажи учун қамоқхоналардан бири сифатида фойдаланилганда янада машҳур бўлди. 1980-йилларнинг охирида эса қал’а қаровсиз ва ниҳоятда вайрона аҳволда эди ва унинг ҳудуди ёзда чорва учун яйлов сифатида фойдаланилган[3]. Совет даврида ўрнатилган қўзғолончилардан бирининг ҳайкали ҳали ҳам қал’адан унча узоқ бўлмаган Ҳайдар Алиев боғини безаб турибди[8]. Ҳозир қал’ада ҳарбий гарнизони, шунингдек, совет услубидаги бир нечта турар-жой бинолари мавжуд. Қўрғонларнинг шимолий қисми яқинида ва бош майдон ташқарисида гўзал, аммо ташландиқ черков жойлашган[9]. Шаҳарда ҳозир катта янги масжид қурилган[10].

Галерея

  • Zaqataladagi bogʻ
    Зақаталадаги боғ
  • Zaqatala qalʼasi
    Зақатала қалъаси
  • Zagataladagi tashlandiq cherkov
    Загаталадаги ташландиқ черков

Манбалар

  1. ↑ „Əҳалиси - ЗАҚАТАЛА РАЙОН Иcра Ҳакимиййəти“. зақатала-иҳ.гов.аз.
  2. ↑ "Зақатала" ЎзМЕ. З-ҳарфи[сайт ишламайди] Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  3. ↑ 3,0 3,1 Ҳусейнова, Леила. Девелопмент анд Пресерватион оф Арчитеcтурал анд Артистиc Оригиналитй оф Азербаижан'с Cитиэс. Министрй оф Натионал Эдуcатион Азербаижан ССР, 1990 — 52-бет. 
  4. ↑ Эллиотт, Марк. "Азербаижан wитҳ эхcурсионс то Георгиа", 4тҳ, 2010 — 237-бет. 
  5. ↑ Даушвили, Алеко (2012-01-01). „Тҳе Демоcратиc Републиc оф Георгиа: Струггле фор Индепенденcе 1918-1921“. 41-бет. „Бй аутумн оф 1918 тҳе Закатала дистриcт wас оффиcиаллй а парт оф тҳе Републиc оф Азербаижан. Ҳавинг тҳе суппорт оф Туркей анд тҳе cонвениэнcе оф а шаред Исламиc религион, тҳе Азербаижани стате ҳеавилй энфорcед анти-Георгиан пропаганда ин тҳе регион. Wитҳ тҳе ҳелп оф лоcал муллаҳс, тҳе Муслим-Георгиан популатион эасилй cаме ундер Азербаижани инфлуэнcе, wҳич ин турн cреатед тҳе иллусион тҳат Закатала wас фуллй инcорпоратед инто Азербаижан.“ {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  6. ↑ Жавакҳишвили, Иване. CАУCАСИОЛОГИC ПАПЕРС. Тбилиси: Тбилиси Стате Университй, 2011 — 235-бет. „Симултанеоуслй, Георгиа анд Азербаижан ҳаве триэд то инcлуде Закатала Дистриcт ... Георгиа'с аттемпц wере унсуccессфул, беcаусе тҳе Георгианс wере лесс тҳан 20% оф тҳе популатион оф тҳе дистриcт, анд тҳе стаке wас онлй он тҳем. Азербаижан … [wас] море суccессфул ин тҳеир аттемпц, беcаусе тҳе идеа аппеалед то Исламиc унитй.“ 
  7. ↑ Йилмаз, Ҳарун (2009-06-01). „Ан Унехпеcтед Пеаcе: Азербаижани–Георгиан Релатионс, 1918–20“. Револутионарй Руссиа. 22-жилд, № 1. 37–67-бет. дои:10.1080/09546540902900288. ИССН 0954-6545. С2CИД 143471218. „Тҳере wере сизеабле Муслим популатионс ин Кутаиси анд Тбилиси провинcес, wҳич ремаинед ин Георгиа, анд а миноритй оф Чристианс ин Закатала округ, ин Азербаижан.“
  8. ↑ Ниcас, Петер „Азербаижан Тҳингс то Сеэ & До Гуиде“. ПрофессионалТравелГуиде.cом. Қаралди: 2008-йил 17-июн. [сайт ишламайди]
  9. ↑ Торрес Cурадо, Л.М. „Зақатала (Закаталй)“. Азерб.cом. 2021-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 3-январ.
  10. ↑ Эллиотт, Марк. "Азербаижан wитҳ эхcурсионс то Георгиа", 4тҳ, 2010 — 234-бет. 
Викиомборда „Зақатала (cитй)“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Zaqatala" dan olindi