Ziyosfera

Zulfiya

Zulfiya Isroilova (1-mart 1915-yil — 1-avgust 1996-yil) — „Zulfiya“ nomi bilan tanilgan oʻzbekistonlik shoira, jurnalist, tarjimon, jamoat arbobi. Oʻzbekiston xalq shoiri (1965) va Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1984). “Do‘stlik” ordeni sohibasi (1995)[1].

Zulfiya Isroilova
Fayl:Zulfiya Isroilova.jpg
Tavalludi 1-mart 1915-yil
Toshkent, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi
Vafoti 1-avgust 1996-yil(1996-08-01)
(81 yoshda)
Toshkent, Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Taxallusi Samir
Fuqaroligi SSSR bayrogʻi SSSR→Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Yoʻnalish sotsial realizm
Janr sheʼriyat
Mukofotlari

Xalqlar doʻstligi ordeni «Mehnatda jasorat ko’rsatgani uchun (Harbiy jasorati uchun) yubiley medali. Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan»
SSSR Davlat mukofoti Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti

Taʼlim

1931-yil Xotin-qizlar pedagogika bilim yurtiga oʻqishga kirib, 1934-yil tugatgan. 1935-yil Oʻzbekiston SSR Fanlar qoʻmitasi qoshidagi Til va adabiyot instituti aspiranturasiga oʻqishga kirgan.

Faoliyati

1938—1940-yillarda Yoshlar va oʻsmirlar adabiyoti nashriyotida muharrir, Oʻzbekiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1941—1950), „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ (qarang „Saodat“ jurnali) jurnalida boʻlim mudiri (1950—1953), bosh muharrir (1954—1985) boʻlib ishlagan

Ijodi

Uning ilk sheʼri 1931-yilda „Ishchi“ gazetasida bosilgan. Dastlab 1932 yil „Hayot varaqalari“ sheʼrlar toʻplami nashr etilgan. Shundan keyin uning „Temiroy“ (1934), „Sheʼrlar“, „Qizlar qoʻshigʻi“ (1939) sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Zulfiya sheʼriy ijodining porlashi „Uni Farhod der edilar“ (1943), „Hijron kunlarida“ (1944) va „Hulkar“ (1947) toʻplamlari bilan bogʻliq. Ayniqsa, Hamid Olimjonning bevaqt vafotidan keyin (1944) yozilgan, ruhiy silsilalar va qalb iztiroblari bilan toʻla sheʼrlar Zulfiya ijodida jiddiy oʻzgarishlar sodir boʻlganidan darak beradi. U shaxsiy fojiasi tasviri orqali Ikkinchi jahon urushidan katta talafot va yoʻqotishlar bilan chiqqan xalqning dard va alamlarini ifodaladi.

1940-yillar oxirida eʼlon qilingan Sovet Ittifoqining sanʼat va adabiyot toʻgʻrisidagi qarorlari oʻzbek adabiyotiga ham katta zarar keltirdi. Zulfiya badbin kayfiyatlar — pessimistik kechinmalar kuychisi sifatida taʼna toshlari ostida qoldi. Shundan keyin u boshqa qalamkash birodarlari singari, „davr gʻoyalari“ni ifodalovchi sheʼrlar yozishga oʻtdi. Lekin koʻp oʻtmay, oʻzbek ayollari hayotini yaxshi biluvchi shoira va jurnalist sifatida dugonalari haqida sheʼr va publitsistik maqolalar yozdi, ularni ijtimoiy faollikka chaqirdi, insoniy haq-huquqlarining poymol boʻlmasligi uchun kurashdi.

1950-yillarning 2-yarmida u Osiyo va Afrika yozuvchilarining tinchlik va xalqaro birdamlik shiori ostida oʻtgan harakatida faol qatnashib, jahonning koʻpgina mamlakatlarida boʻldi. Hindiston, Misr, Yaponiya va qoʻshni respublikalarga qilgan safari shoira ijodida chuqur iz qoldirdi. „Mushoira“, „Oʻgʻlim, sira boʻlmaydi urush“, „Qozogʻiston oʻlanlari“, „Men chizolmagan surat“ singari sheʼrlari Zulfiyaga shuhrat keltirdi. Zulfiya sheʼrlarida tasvir etilayotgan hayot koʻlami kengayb, ijodiga xorijiy xalqlar hayoti manzaralari ham kirib keldi. 70-yil lardan boshlab uning ijodidagi milliy hayot tasvirida yangi ranglar kamalagi paydo boʻldi, haqqoniylik va his-hayajon kuchaydi. „Oʻylar“ (1965) sheʼriy guldastasi bilan boshlangan voqelikni falsafiy idrok etish tamoyili „Visol“ (1972), „Yillar, yillar…“ (1975) sheʼriy kitoblarida davom etib, shoira ijodida chinakam badiiy yuksalish davri boshlanganini namoyish etdi. U yana doston janriga qaytib, ustoz Oybekning soʻnggi safariga bagʻishlangan „Quyoshli qalam“ (1970) dostonini yaratdi. Ayni paytda shoira bolalarga bagʻishlangan turkum sheʼrlar ham yozdi („Lolaqizgʻaldoq“, 1975).

Zulfiya hayotining muhim bir qismini Hamid Olimjonning adabiy merosini oʻrganish va nashr etish ishiga bagʻishladi. Ana shu jarayonning uzviy qismi sifatida u shoirning „Semurgʻ yoki Parizod va Bunyod“ dostoni asosida qoʻgʻirchoq teatri uchun „Semurgʻ“ pyesasi (S. Somova bilan hamkorlikda) hamda „Zaynab va Omon“ operasi librettosini yozdi.

Tarjimalari

A. S. Pushkin, M. Y. Lermontov. N. A. Nekrasov, M. Voqif, L. Ukrainka, M. Dilboziy, S. Kaputikyan, E. Ognetsvet, M. Karim, P. Amrita, Y. Bagryana va boshqalarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning asarlari koʻplab chet tillarda, shuningdek, qardosh turkiy xalqlar tillarida nashr etilgan.

Mukofotlari

Zulfiya xalqaro „Javaharlal Neru“ (1968), „Nilufar“ (1971) mukofotlari hamda Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti (1970) laureati. Shuningdek, u Bolgariyaning „Kirill va Mefodiy“ (1972) ordeniga sazovor boʻlgan.

Oʻzbekiston hukumati atoqli shoiraning madaniyatimiz taraqqiyotidagi katta xizmatlarini eʼtiborga olib, Zulfiya nomidagi davlat mukofotini taʼsis etdi. Toshkentdagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

Nashr qilingan asarlari

Oilasi

  • Turmush oʻrtogʻi — Hamid Olimjon publitsist, adabiyotshunosi va jamoat arbobi.
  • Qizi — Hulkar[14]
  • Akasi — Karimjon Isroilov[14].
  • Akasi — Normat Isroilov NKVD Xorazm boʻlimida ishlagan. 1937-yil qatag'ong uchrab, Toshkentda otib tashlangan[15].
  • Nabirasi — Lola Muhiddinova — tarixchi va tarjimon[16].

Manbalar

  1. ↑ „„Xalq so‘zi" gazetasi 1994-yil 26-avgust soni O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 25-avgustdagi "O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligi e`lon qilinganligining uch yilligi munosabat bilan mukofotlash to‘g‘risida» gi farmon“ (http://press.natlib.uz/).[sayt ishlamaydi]
  2. ↑ „Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni Z. Isroilovaga «Oʻzbekiston SSR xalq shoirasi» degan faxriy unvon berish toʻgʻrisida“. Sovet Oʻzbekistoni. № 276. 24-noyabr 1965-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  3. ↑ 3,0 3,1 „SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni Yozuvchilardan A. A. Ananьev, Zulfiya (Zulfiya Isroilova), A. S. Ivanov, P. A. Kuusberg, S. V. Sartakov, S. N. Xanzadyan, M. V. Xrapchenkoga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berish toʻgʻrisida“. Sovet Oʻzbekistoni. № 265. 16-noyabr 1984-yil. 1-bet.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  4. ↑ „Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR O nagrajdenii ordenami i medalyami rabotnikov iskusstva i literaturы Uzbekskoy SSR“. Pravda vostoka. № 65. 19-mart 1959-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  5. ↑ „Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR kolxoznikov, rabotnikov MTS i sovxozov selьskogo xozyaystva, partiynыx, sovetskix, profsoyuznыx i komsomolьskix rabotnikov Uzbekskoy SSR“. Pravda vostoka. № 21. 11-yanvar 1959-yil. 2-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  6. ↑ „S nagradoy vas, lyudi trudovoy doblesti!“. Pravda vostoka. № 51. 1-mart 1965-yil. 3-bet. {{cite magazine}}: |qaralgan sana= parametriga qiymat berilganda, |url= parametriga ham qiymat berilishi lozim (yordam)CS1 maint: date format ()
  7. ↑ „SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni Yozuvchi Zulfiya (Zulfiya Isroilova)ni Xalqlar doʻstligi ordeni bilgan mukofotlash toʻgʻrisida“. Sovet Oʻzbekistoni. № 52. 28-fevral 1975-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  8. ↑ „Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR O nagrajdenii ordenami i medalyami rabotnikov literaturы i iskusstva Uzbekskoy SSR“ (PDF). Sovetskoe iskusstvo. № 98. 8-dekabr 1951-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  9. ↑ „Ukazы Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR O nagrajdenii ordenami i medalyami kolxoznikov, kolxoznits, rabotnikov selьskogo xozyaystva, promыshlennosti, nauki, kulьturы i iskusstva Uzbekskoy SSR“ (PDF). Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR. № 4. 26-yanvar 1945-yil. 3-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  10. ↑ „Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR O nagrajdenii ordenami i medalyami rabotnikov promыshlennosti, selьskogo nauki, kulьturы i iskusstva Uzbekskoy SSR“. Pravda Vostoka. № 68. 23-mart 1950-yil. 2-bet. 2024-09-06da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  11. ↑ „O prisujdenii gosudarstvennыx premiy SSSR v oblasti literaturы, iskusstva i arxitekturы 1976 goda“ (PDF). Sovetskaya kulьtura. № 90. noyabr 1976-yil. 5-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  12. ↑ „O prisujdenii gosudarstvennыx premiy Uzbekskoy SSR imeni Xamzы v oblasti literaturы, iskusstva i arxitekturы“. Pravda Vostoka. № 90. 17-aprel 1970-yil. 2-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  13. ↑ Ukaz Prezidenta Respubliki Uzbekistan ot 25 avgust 1994 goda № UP-939 «O nagrajdenii v svyazi s 3-y godovщinoy provozglasheniya nezavisimosti Respubliki Uzbekistan»
  14. ↑ 14,0 14,1 Andoza:Youtube2
  15. ↑ Andoza:Youtube2
  16. ↑ Andoza:Youtube2

Adabiyotlar

  • Sultonova M., Ijod sahifalari, Toshkent, 1975; Zulfiya [bibliografiya], Toshkent, 1977; Sultonova M., Zulfiya, Toshkent, 1985; Ibrohimov M., Quyoshli sheʼriyat ijodkori, Toshkent, 1986; Ehtirom [nashrga tayyorlovchilar: Rahima Shomansurova, Raʼno Rahmonova], Toshkent, 1995.
  • Naim Karimov. m. G. Gulyama, 1983.
  • Qayumov L. Shoira Zulfiya. Toshkent, Oʻzadabiynashr, 1965.
  • Mirvaliev S. Oʻzbek adiblari. Toshkent: „Yozuvchi“, 2000.
  • Tanlangan asarlar (3 jildli), Toshkent, 1985.

Havolalar

Biografiyasi (ruscha) 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Zulfiya" dan olindi