Giufà
Гиуфà (баъзи ҳудудларда Гиуcà деб ҳам аталади) — Сицилия халқ оғзаки ижодининг (фолклорининг) энг машҳур персонажларидан бири ҳисобланади. Унинг ғалати саргузаштлари ва латифалари асрлар давомида оғзаки анъаналар орқали сақланиб келган ва ёд олинган[1]. Гарчи Гиуфà ҳақидаги ҳикоялар асосан Жанубий Италия ва Сицилия турмуш тарзини акс эттирса-да, унинг характер хусусиятлари кўплаб Ўрта ер денгизи маданиятлари фолклоридаги персонажлар билан ўхшашдир.
| Гиуфà | |
|---|---|
| „Сицилия фолклори“ образи | |
.jpg) Гиуфà ўзининг эшаги билан тасвирланган расм | |
| Илк бора кўринган | ХВИ–ХВИИ асрлар (оғзаки анъаналар) |
| Муаллиф(лар) | Халқ оғзаки ижоди |
| Қайси асарга асосланган | Насриддин Афанди (Жуҳа) |
| Умумий маълумотлар | |
| Тўлиқ исми | Гиуфà |
| Тахаллуси | Гиуcà |
| Лақаби | Қишлоқ тентаги (ло сcиоccо дел виллаггио) |
| Ирқи | Инсон |
| Жинси | Эркак |
| Касби | Қишлоқ йигити |
| Дини | Христианлик (Сицилия анъанаси бўйича) |
| Келиб чиқиши | Сицилия, Италия |
| Миллати | Италян (Сицилиялик) |
Келиб чиқиши ва тарихи
Олимларнинг фикрича, Гиуфà персонажи асли турк халқ оғзаки ижоди қаҳрамони бўлган Насриддин Афандининг (Хўжа Насриддин) араб дунёсидаги варианти — Жуҳа (арабча: جحا) асосида шаклланган. Сицилия ороли исломий ҳукмронлик остида бўлган даврда арабча „Жуҳа“ ҳақидаги ҳикоялар сицилияликлар маданиятига сингиб кетган, вақт ўтиши билан маҳаллий анъаналарга мослаштирилган ва натижада бутун Жанубий Италия бўйлаб тарқалган[2].
Гарчи Гиуфà кўпинча „қишлоқ тентаги“ (виллаге фоол) сифатида таърифланса-да, унинг хатти-ҳаракатлари ва сўзлари кўпинча ахлоқий сабоқ беришга хизмат қилади. Кўп ҳолларда ҳикоя охирида Гиуфàнинг ўзи эмас, балки унинг устидан кулган ёки унинг соддалигидан фойдаланмоқчи бўлган атрофидагиларнинг муносабати ҳукм қилинади.
Адабиётдаги ўрни
Гиуфà образи кўплаб машҳур ёзувчилар ижодида учрайди. Хусусан, Итало Калвино ўзининг „Мавжуд бўлмаган рицар“ (Ил cавалиэре инесистенте) романидаги рицар Агилулфонинг хизматкори Гурдулу (Гурдулù) образига берилган номлардан бири сифатида Гиуфàни тилга олади.
Шунингдек, таниқли ёзувчи Леонардо Шаша (Леонардо Сcиасcиа) ўзининг „Денгиз шароб рангида“ (Ил маре cолоре дел вино) номли ҳикоялар тўпламида Гиуфà ҳақида махсус ҳикоя ёзган. Ушбу ҳикояда Гиуфà овга чиқади ва қизил рангли қушни отганман деб ўйлаб, адашиб кардинални отиб қўяди. У жасадни онасига пишириш учун олиб келади, бироқ онаси уни уришгач, жасадни қудуққа ташлайди. Полиция кардинални қидириб келганда ва қудуқдан ҳид кела бошлаганда, Гиуфà қудуққа тушишни таклиф қилади. Бироқ, у чалкашиб кетиб, кардиналнинг жасади ўрнига ўзи аввалроқ қудуққа ташлаган қўчқорни (қўйни) арқонга боғлайди ва уни юқорига чиқаради[3].
Гиуфà сицилияликлар учун соддалик, бегуборлик ва баъзан кутилмаган зукколик тимсолидир. Унинг саргузаштлари нафақат кулги, балки жамиятдаги иллатларни фош қилувчи ўткир сатира ҳамдир. Бугунги кунда ҳам Гиуфà образи италян киноси ва театрида тез-тез ишлатилиб келинмоқда. Унинг ҳикоялари орқали Сицилиянинг қадимий урф-одатлари, ижтимоий табақаланиши ва халқнинг ўзига хос ҳазил-мутойиба дунёсини тушуниш мумкин.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Ашлиман, Д. Л. Эат, Мй Cлотҳес! Cлотҳес Маке тҳе Ман — фолкталес оф Аарне-Тҳомпсон тйпе 1558 селеcтед анд эдитед бй Д. Л. Ашлиман, 2009-10-13
- ↑ Жуҳа, тҳе Миддле Эастъс ҳероиc эверйман Тҳе Эcономист, 15 Аугуст 2017
- ↑ Сcиасcиа, Леонардо. Ил маре cолоре дел вино. Милано: Аделпҳи Эдизиони, 1996. п. 102. ИСБН 88-459-1191-8