Qapsirma

Қапсирма (қозоқча: Қапсырма) – қозоқ ва бошқирд аёлларининг кийимларида ишлатиладиган анъанавий безакли икки томонлама илгакли тўғнирма бўлиб, 2–3 та қисмдан иборат, илгак ва ҳалқа ёрдамида уланади. Қапсирманинг чиройи ва безаги унинг эгасининг бадавлатлигини кўрсатади. Кийимларни (камзол, элян, кашмау) безаш ва бириктириш учун қўлланилади, бироқ заргарлик буюмларининг (билагузук, маржон) таркибий қисми ҳам бўлиши мумкин^[1].

Қапсирма тайёрлашда одатда кумуш ишлатилади ва металл билан ишлаш жараёнлари бажарилади: ўраш, ўриш, чизиш, ўйма, филигра, мухрлаш, кумуш ёки тилла қоплаш. Нақш ўсимликсимон безакларни ёки араб ёзувини ўз ичига олади. Қорайтирилган кумушдан ясалган, қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар (агат, марварид, сардонйх, фируза) ёки ўйилган шиша билан безатилган, фестонлар билан зийнатланган намуналарга ҳам учраш мумкин^[2].

Қапсирманинг шакли жуда хилма-хил бўлиши мумкин: тўғри бурчакли, овал, ромбсимон, баргсимон, думалоқ ёки гул розеткаси шаклида^[3].

Қозоғистон ҳудудида қапсирманинг турли турлари тарқалган – думалоқ, ажраладиган, баргсимон, кичик танга шаклидаги, ҳажмли ва ҳоказо. Бошқирдистонда эса эркаклар белбоғи – камарнинг бир қисми бўлиши мумкин.

Ёқага тақиладиган қапсирмалар ҳам учрайди – улар кенг матоли лентадан тайёрланади, ичига астар солинади, безак учун позумент ишлатилади ва кўплаб ҳалқалар, қисмлардан ҳамда медалонлардан ясалган осма безаклар билан безатилади. Бундай қапсирмалар Бошқирдистоннинг шимолий, марказий ва жануби-ғарбий ҳудудларида, татарлар орасида ҳам кенг тарқалган бўлган.

Манбалар

↑ „Зергерлік өнердің керемет туындыларының бірі — қапсырма“. азрецултан.кз. Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.
↑ Абдрайим, Камшат „Сырға, жүзік, білезік: откуда пришли названия казахских национальных украшений“. информ.кз (2025-йил 20-апрел). Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.
↑ Сатибалди, Симбат „Қазақтың ұлттық зергерлік бұйымдарының атауын білесіз бе?“. массагет.кз (2023-йил 20-ноябр). Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.

Адабиётлар

Қапсирма // Қозоғистон. Миллий энсиклопедия. – Олмаота
Қапсирма^{[сайт ишламайди]} // Бошқирд энсиклопедияси. З том. 316-бет

[1] „Зергерлік өнердің керемет туындыларының бірі — қапсырма“. азрецултан.кз. Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.

[2] Абдрайим, Камшат „Сырға, жүзік, білезік: откуда пришли названия казахских национальных украшений“. информ.кз (2025-йил 20-апрел). Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.

[3] Сатибалди, Симбат „Қазақтың ұлттық зергерлік бұйымдарының атауын білесіз бе?“. массагет.кз (2023-йил 20-ноябр). Қаралди: 2025-йил 27-сентябр.

[1]

[2]

[3]