Tonseng
Тонсенг (ёки тонгсенг) – индонез ошхонасининг анъанавий гўштли таоми. У кўпинча қуюқ шўрва, баъзан эса суюқ рагу шаклида тайёрланади.
|
Бир коса эчки гўштидан тайёрланган тонгсенг шўрва. | |
| Тури | шўрва |
|---|---|
| Миллий ошхона | Индонезия ошхонаси |
| Келиб чиқиши | Боёлали ва Соло Марказий Жава ҳамда Шарқий Жавада |
| Асосий компонентлари | Қўй ёки мол гўшти ва сабзавотлар ширин соя соуси қўшилган карри услубидаги шўрвада пиширилади. |
Тонсенг ҳар қандай гўштдан тайёрланиши мумкин, бироқ энг кўп ҳолларда қўй ёки эчки гўшти ишлатилади. Таомга турли сабзавотлар ҳам қўшилади. Маҳсулотлар сувда ёки сув билан аралаштирилган кокос сути асосида, кўп миқдорда зиравор ва қўшимчалар билан пиширилади. Айниқса, бу таомнинг ватани ҳисобланган Марказий Ява ҳудудида тонсенгнинг турфа хил рецептлари мавжуд.
Келиб чиқиши ва тарқалиши
Тонсенг анъанавий Ява ошхонаси таоми бўлиб, унда сувда ёки кокос сутида тайёрланадиган суюқ таомлар муҳим ўрин тутади. Ушбу таомнинг ватани Марказий Яванинг Суракарта шаҳри ҳисобланади. Айнан шу шаҳар ва унинг атрофлари тонсенгнинг турфа хил рецептлари билан машҳур[1][2][3].
Дастлаб фақат Марказий Ява аҳолиси орасида машҳур бўлган тонсенг, вақт ўтиши билан бутун Ява бўйлаб, шунингдек, Индонезиянинг бошқа оролларида ҳам кенг тарқалди. Бундан ташқари, бу таомни тайёрлаш хорижда яшовчи яваликлар орасида ҳам учрайди ва у этник индонез ресторанларининг, хусусан, Европадаги менюларидан ҳам жой олган[2][3][4].
Тайёрланиши ва турлари

Тонсенг кўпинча кокос сутида пиширилади. Баъзан сутнинг ўзи ишлатилса-да, кўпинча сув билан аралаштирилади. Шу билан бирга, кокос суциз, фақат сувда ёки озгина сигир сути қўшилган сувда тайёрланадиган рецептлар ҳам мавжуд[2][5][6].
Асосий масаллиқ гўшт. Одатда камроқ лаҳм, кўпроқ суякдан ажратилган гўшт ишлатилади[5][6]. Энг кўп қўй, эчки ва товуқ гўшти, баъзан мол, буйвол, ўрдак, от гўшти ишлатилади[2]. Айрим ҳудудларда, хусусан Марказий Яванинг Жокякарта шаҳрида, ошпазлар экзотик гўштлардан ҳам тонсенг тайёрлашади: илон, кўршапалак, тошбақа, тупай, чумчуқсимонлар (майда ҳайвон ва қушларнинг гўшти одатда бутунича қайнатилади)[7][8][9]. Шу жиҳати билан тонсенг бошқа индонез таомларидан – ренданг ва гулайдан – фарқ қилади, чунки уларнинг рецептида кўпинча ички аъзолар ҳам ишлатилади. Улар ҳам кокос сутида ёки унинг сув билан аралашмасида пиширилади[3][5][6].
Гўшт билан бир қаторда таомга кўплаб сабзавотлар ҳам қўшилади, уларнинг миқдори кўпинча гўштникига тенг бўлади. Бу жиҳат ҳам тонсенгни ренданг ва гулайдан ажратиб туради, чунки уларда сабзавот деярли ишлатилмайди. Энг кўп ишлатиладиган сабзавотлар: карам, картошка, пиёз, сабзи, помидор, кўк нўхат, баъзан вигна, гулкарам, сув ипомеяси, чаёт. Шунингдек, баъзи рецептларда мевалар, масалан, жекфрут ва нон дарахти меваси, тофу, темпе ва қўзиқоринлар ҳам қўшилади. Ҳатто вегетарианча тонсенг рецептлари ҳам бор: унда турли сабзавотлар ёки сабзавот, қўзиқорин, тофу ва темпе аралашмаси ишлатилади[2][5][6]. Масалан, қўзиқоринли тонсенг Боробудур ибодатхонаси атрофида машҳур таом ҳисобланади[10].
Тайёрлаш жараёнида гўшт майда бўлакларга бўлиниб, аввал палма ёғида қовурилади. Ёғда эса олдиндан майдаланган кўплаб зиравор ва қўшимчалар қиздириб олинади: саримсоқ, шалот пиёз, долчинли мурч, чили қалампири, галангал (калган), дафна барги, лимон ўти (симбопогон), лумбанг ёнғоғи, кашнич, занжабил. Қовурилган гўштга сув ёки сув ва кокос сути (ёки оддий сут) аралашмаси қуйилиб, паст оловда қайнатилади. Қайнатиш жараёнида унга сабзавотлар, соя соуси, тамаринд шарбати, баъзида эса палма шакари, туз, лайм меваси ва барглари ҳам қўшилади[5][6].
Тайёр таом одатда қуюқ шўрва кўринишида бўлади, унинг суюқ қисми одатда оч жигарранг рангда бўлади. Айрим ҳолларда у янада қуюқ консистенсияга эга бўлиб, рагуга ўхшайди. Кўплаб зираворлар ишлатилгани туфайли тонсенг жуда аччиқ ва ўткир таъмга эга бўлади ҳамда хушбўй ҳид чиқаради[5][6].
Дастурхонга тортилиши ва истеъмол қилиш
Тонсенг нафақат уйда машҳур таом, балки жамоат ошхоналарида ҳам тез-тез тақдим этилади, шунингдек, бозорларда ва кўча расталарида ҳам сотилади. Уни одатда иссиқ ҳолда, тайёр бўлиши биланоқ ейиш тавсия этилади. Баъзан таом устига крупук (енгил қовурилган крахмалли газак) ёки қовурилган пиёз солиб берилади[2][3][11].
Одатда бу таомга гарнир сифатида қайнатилган гуруч тортилади. Баъзи ҳолларда эса тонсенг қайнатилган лағмонга қўшилиб, соус сифатида ишлатилади. Айнан бундай аралаш таом Марказий Явада машҳур[3][11].
Манбалар
- ↑ Погадаев 2012.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 „Ресеп Тонгсенг Камбинг Педас“ (ид). Темпо (2016-йил 10-май). — Электронная версия журнала «Темпо». 2016-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Анди Анниса Дwи Раҳмаwати. „Ини 5 Темпат Макан Тонгсенг янг Гуриҳ Беремпаҳ“ (ид). Детик (2016-йил 31-январ). — Электронная версия журнала «Детик». 2016-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
- ↑ Насиҳин Маша. „Мантан Пебулу Тангкис Насионал Бука Wартег ди Берлин“ (ид). Република (2016-йил 16-июл). — Электронная версия газеты «Република». 2016-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-июл.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Колекси Ресеп 2015, с. 320.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Диаҳ Диди 2015, с. 23.
- ↑ Ҳамим Тҳоҳари. „Тонгсенг Бурунг Эмприт дан Cодот, Берани Cоба?“ (ид). Компас (2016-йил 8-март). — Электронная версия газеты «Компас». 2016-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-июл.
- ↑ „Келелаwар дан Бурунг Эмприт Дираcик Жади Тонгсенг, Wаw Лезатня“ (ид). Бангка Пос (2016-йил 27-март). — Электронная версия газеты «Бангка пос». 2016-йил 11-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
- ↑ Ирма Wуландари. „12 Кулинер Экстрим Ди Ёгя Янг Патут Диcоба“ (ид). Ҳариан Депок (2015-йил 4-феврал). — Информационный портал «Хариан Депок». 2016-йил 16-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
- ↑ Аҳмад Исламй Жамил. „Ням.... Лезатня Тонгсенг Жамур ди Боробудур“ (ид). Република (2015-йил 16-октябр). — Электронная версия газеты «Република». 2016-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-июл.
- ↑ 11,0 11,1 „Ҳарум Тонгсенг Аям Кампунг Бантул Ёгякарта“ (ид). Темпо (2015-йил 8-январ). — Электронная версия журнала «Темпо». 2016-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-июл.
Адабиётлар
- Погадаев В. А. (составитель). Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. — М.: Восточная книга, 2012. — 798 п. — ИСБН 978-5-7873-0658-3.
- Арум, Деwи Асиҳ. Колекси Ресеп Сото & Суп Нусантара. — Жакарта: Каwан Пустака, 2015. — 336 п. — ИСБН 978-979-7575-87-8.
- Диаҳ Диди. 62 Масакан Лезат унтук Мену Сеҳари-ҳари. — Жакарта: ФМедиа, 2015. — 120 п. — ИСБН 978-979-0065-44-2.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Тонсенг“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Тонгсенг реcипе (ин Индонесиан) (Wайбаcк Мачине сайтида 2025-01-22 санасида архивланган)